De ankh

3 september 1992

*  Het charter van de Ankh en de betekenis van de mystieke ontwikkelingsgang die achter de Ankh schuilt.

O, ja, moeten we naar oud Egypte. Degenen die nog niet oud genoeg zijn, die kijken het dan maar even over het hoofd. De Ankh, zoals u weet, is een symbool, dat eigenlijk al heel vroeg in Egypte voorkomt. Het werd in verschillende steden – en dat is opvallend, want ze hebben hun eigen goden – gebruikt om aan te duiden dat er een andere wereld is, de godenwereld. De lus van de Ankh geeft aan dat boven ons een wereld is, waaraan we eigenlijk deel hebben. De rechte armen van de Ankh, kruisachtig dus, geven aan dat wij leven in een wereld op, zeg maar, één niveau, of één vlak. We hebben dus een bepaalde wetmatigheid die ons regeert en de lange dingen naar beneden toe, die zegt dus eigenlijk: U bent geworteld in het verleden, uit het verleden gaat u omhoog, u leeft nu in een vaste wereld, maar de oneindigheid waartoe u behoort is in het feite niets dat door een kringloop wordt omgeven. Ja, heel gewichtig. Maar zo gewichtig moet u het ook weer niet zien. Want er was natuurlijk een symbool nodig om eigenlijk de goden een beetje bij elkaar te brengen. Men wist toen al, althans in wat we tegenwoordig welingelichte kringen zouden noemen, dat de zon dus een kringloop maakt.

Deze kringloop van de zon was in feite de totaliteit van alle werelden van het leven na de dood. De leegte daarin was voor hen het gerecht waar u voor komt. U weet het, 72 rechters, die hadden ze toen nog, tegenwoordig is het moeilijk ze te vinden. De 72 rechters beoordeelden dan de daden van uw leven en dan was er één godin, dit was Maath, die had dan een veer der genade – dus een genadeleer hadden ze ook al – en wanneer nu de schalen bijna gelijk waren, dan legden ze die in de schaal van het goed, die dan iets kon doorslaan en dan was u dus voor het eeuwige leven geschikt, heerlijke weide, rijst of graan met korrels tot aan de bodem toe en dat soort dingen. Ik weet ook niet wat ze eraan vonden, maar ja, het was waarschijnlijk een boerenland. Al die werelden waren in feite illusiewerelden.

Wanneer we dan teruggaan tot ongeveer 2000 voor Christus, dan zien we dat er dus filosofieën worden ontwikkeld. De goden zijn niet meer natuurverschijnselen alleen, maar ze zijn combinaties van eigenschappen geworden. Vandaar dat u de gevleugelde sfinxen kent bijvoorbeeld. De gevleugelde stier van Babylon is ook zo een teken. De stier is de vruchtbaarheid, maar hij is gevleugeld, hij berust in de hemel, maar hij kwam op aarde. Waarschijnlijk zal de stier in de hemel dan stierlijk het land hebben gehad dat hij weer naar beneden moest, maar.. Altijd weer worden we dus geconfronteerd met een langzaam wegvallen van de zeer plaatselijke factoren.

Eens was er een stad waar Seketh aanbeden werd, maar later zien we dat Seketh eigenlijk een soort ondergod in een pantheon geworden is. De belangrijkste priesters waren die van Amon Re, oorspronkelijk Amon, later Amon Re geworden, omdat ook de naam Re aanbeden werd als de enige god.

Deze priesters van Amon hadden de volgende gedachtegang: Wanneer ik hier ben, dan ben ik aan mijn geestelijk begin. Ik zoek mijn inwijding. Ik heb gelijktijdig mijn stoffelijk niveau, wat bij het priesterschap hoort en dat steunt mij dus. Wanneer ik deze twee beiden beheers, mijn innerlijke opvoeding is gelijk geworden aan de wereld, waarin ik leef, dan ga ik een cirkelgang maken en in deze cirkelgang laat ik mijn voertuigen achter. U weet, ze hadden er een paar, ba, ka, enzovoorts. Die laat ik achter en wat ik werkelijk ben, is het enige wat overblijft.

Deze priesters geloofden dat het einddoel was: bestaan zonder binding aan de menselijke vorm. Wanneer u dat bereikt had in die cirkelgang, dan kon u dus als het ware in de eeuwigheid leven. Later zijn er helderzienden geweest en die hebben ook die Ankh gebruikt en die keken dan door de opening met één oog. Dan keken ze naar u en dan zeiden ze: ik zie u totaliteit zoals u werkelijk bent. Ik zie dus wat u, zeg maar, astraal lichaam is en doet, maar ik zie ook de ziel die er achter schuilt. Dat heeft gevoerd tot sterke afwijkingen overigens in de beginnende, ik zou het psychiatrie willen noemen, zoals die beoefend werd in Babylon en zoals die beoefende werd later dus in Egypte.

De Ankh werd een heilig teken. Het dragen van de Ankh gaf een verbinding met de godheid aan en daardoor werd de Ankh ook een regeringssymbool, want zoals u weet, de farao, zeker na de vereniging van de twee rijken, was zoon van de zon en droeg dus het gezag en de kennis van de eeuwigheid in zich. Het gezag oefende die wel uit, maar aan besef heeft het hier en daar nog wel eens ontbroken.

Wanneer u zegt: uit deze oerontwikkeling, wat is er tot stand gekomen? Dan zien we dat mensen dit symbool gaan gebruiken in heel andere verhoudingen. Het zal u misschien wel, misschien ook niet bekend zijn dat de Ankh onder meer gebruikt werd door de vroegste alchemisten. Overigens nog niet zo genoemd, want de naam alchemist is te danken aan een geleerde die in 722, ik geloof dertien of veertien delen heeft geschreven onder de titel ‘Alchimaea’. Dus deze vroege alchemisten zochten naar de geheimen en de samenhangen in de natuur en voor hen was de Ankh een sleutel. Zij duidden aan dat men de sleutel bezat om de geest en de stof samen te brengen en te beheersen. Een andere uitleg, maar… Ook de gnostici maken onder omstandigheden gebruik van het Ankh-teken, maar niet zo vaak als het teken van de zichzelf bijtende slang, u weet, de zegels, Abraxos, en de slang, eeuwigheid. Maar zij zagen daarin eveneens een aanduiding van de eeuwigheid die als het ware rust op het leven wat wij thans hebben. Daaraan waren dan nog allerhande andere denkbeelden verbonden.

Hierdoor is het Ankh-teken al betrekkelijk vroeg in Europa gebruikt, maar alleen door zeer geheime genootschappen en dank zij de inquisitie is het merendeel van al datgene wat het betekende wel verdwenen. In ongeveer 1600 hebben we onder meer te maken met een zekere vorst Frans I. Frans die kreeg te maken met een Italiaan en deze Italiaan bracht hem wederom het beeld van de Ankh bij. Dat kon niet gebruikt worden in een katholiek land natuurlijk, maar het is heel waarschijnlijk dat de lelie van de Bourbons ontwikkeld is uit het idee van de Ankh. De Ankh was toen een teken van de goddelijke voorzienigheid die macht geeft op het stoffelijk niveau, maar die gelijktijdig in de diepte een verbinding vormt tussen alle standen.

Hebben we dat gehad, dan beginnen langzaam maar zeker de eerste loges te ontstaan die de Ankh weer leven inblazen. Het symbool wordt bijvoorbeeld ook wel gebruikt, zij het beperkt, door de zogenaamde trekkende metselaars, die mogelijkerwijze aan de basis hebben gelegen van de vrijmetselaarsloges, zoals die einde 1700, begin 1800, zijn ontstaan. Het geheel voert ons dan naar deze tijd.

In deze tijd is er een enorm respect voor de magische achtergronden van Egypte. De mensen zijn eenvoudig vergeten dat het maar heel weinig mensen waren die met deze krachten en mogelijkheden konden werken, omdat de anderen slaven waren. Wij zien een groei van dergelijke filosofieën altijd daar waar onderdanigheid of neiging tot onderdanigheid bestaat.

Ik wil helemaal niet zeggen dat het geloof opium voor een volk is. Ik denk eerder dat het tegenwoordig sport en staatkunde is en vele specialismen erbij, maar goed. Het is in ieder geval het begrip weer van ‘wij horen ergens bij’. En wonderlijk, nu krijgt in bepaalde sekten en groeperingen, onder andere bij de Goldkreuzer, het betekenis als een soort stemvork. Wanneer in mij de innerlijke kracht juist vibreert en ik leef juist, dan ontstaat in mij de weerklank van de eeuwigheid. Daar worden dan weer allerhande voorschriften, regeltjes, bestrevingsmethoden aan verbonden, maar of u nou te maken krijgt met bijvoorbeeld ‘de levensboom’ – dan is dat meestal een moderne en niet de oude van Eliphas Levi -, dan is men altijd eigenlijk geneigd om te zeggen: ja, maar de werkelijkheid ligt in mij. Als ik, mediterende, een eenheid kan bereiken tussen wat ik ben en de basis, de kracht, waaruit ik besta, dan is voor mij de eeuwigheid een ogenblik bereikbaar.

De Ankh heeft één voordeel: Ofschoon haar betekenis die van het kruis in de symboliek-christelijk zin dus benaderd, is het geen aan het christendom gebonden symbool. Het kan dus overal gebruikt worden.

In de mensen komt langzaam maar zeker het begrip op dat u wel kunt leven op dit vlak, maar dat het geen bevrediging geeft. Dan kunt u wel proberen met meer en meer en meer rijkdom als het ware uzelf te belasten, maar het blijkt dat u niet gelukkig wordt. De mensen zoeken naar geluk, dat hebben ze altijd gedaan. Dus wat zoeken zij? Vrede. Waar vindt u die vrede? Nou, over het algemeen niet bij predikers.

Er zijn enkele oosterse systemen, waarin u althans iets van die rust terugvindt, maar nee, echt vrede is het eigenlijk niet. Het is meer een beetje van: hupsakee, we leven nog. Dit symbool nu van toch weer een soort stemvork, zou de mensen kunnen helpen om te begrijpen dat de innerlijke weerklank voor de mens veel belangrijker is dan welke bereiking ook.

En deze weerklank kan nooit berusten op een meer zijn dan een ander of u verheffen boven de anderen, het kan alleen maar een resultaat zijn van een meer deel zijn van al het andere. Misschien is het een beetje raar om hier even een zijsprong te maken, maar ik wil het toch doen.

Wanneer Jezus mensen kan genezen, geneest hij ze niet allemaal. Een enkeling. In de moderne tijd zou je zeggen: ja, maar als u die nou kan genezen, waarom laat u die dan lijden? Dat is niet eerlijk. Maar in het geheel heeft het lijden van deze mens misschien een functie en bij die eigenlijk niet, alleen persoonlijk. Dan kunt u die genezen, maar moet je deze met rust laten. De innerlijke werkelijkheid is gelijktijdig alomvattend liefdevol, maar ze is ook alomvattend hard. Want zij oordeelt niet naar de kleine delen, maar altijd naar het geheel. In een tijd waarin de mensheid bezig is zichzelf en zijn eigen levensmogelijkheden aardig ten gronde te richten, is het nodig dat u een houvast hebt, maar dat kunt u nooit krijgen, wanneer u niet het geheel aanvaardt. Dan komt de vraag: Hoe kan ik het aanvaarden? Alleen wanneer ik die innerlijke rust vind en daardoor mijn eenheid met het andere onderga. Maar dan ben ik gelijktijdig ook hard. Ik zal helpen waar werkelijk geholpen kan worden, niet alleen maar helpen om goed te zijn.

Ik zal veroordelen, niet omdat ik iemand haat of veracht, maar omdat de veroordeling noodzakelijk is om in het geheel het evenwicht in stand te houden. Als u dat eenmaal gaat leren, dan komt u niet in een maatschappij terecht die alleen maar denkt aan de gemeenschap en solidariteit en zo. Dan krijgen we te maken met een gemeenschap die vraagt: wat kan ik hier ten goede doen? Wat is het resultaat, wanneer ik dat doe? Dat zou ik graag zien, maar: wat voel ik dat het resultaat is?

Dan worden ook dingen als ‘leven’ en zo eigenlijk een beetje goedkoper in uw ogen. Niet dat u het leven haat of mensen haat of het levende haat, maar u gaat begrijpen dat het leven een continu proces is, want u leeft zelf zo nu en dan in eeuwigheid. Dan is het niet belangrijk of een leven teloor gaat of gered wordt. Het is belangrijk dat het, ten goede van het geheel, in deze vorm verdwijnt en een nieuwe vorm kan vinden ofwel dat deze vorm, weldoende voor het geheel, zo lang mogelijk behouden wordt.

Dat is een leer die heel wat harder is dan u zou denken, maar het is ook gelijktijdig een leer die u zegt: wanneer ik mijn innerlijke eenheid weet te behouden met het geheel, dan weet ik ook wat ik moet zijn en wat ik moet doen. Dan kan ik op persoonlijk niveau, kan ik alles heel lief en heel vriendelijk en heel goed doen, maar gelijktijdig weet ik: hier kan ik of mag ik niet. Daar zou ik eigenlijk niet kunnen, maar daar moet ik wel helpen. Dan krijgt u een saamhorigheid die niet meer van leuzen uitgaat, maar uit een innerlijk bewustzijn. Uit dat innerlijk bewustzijn kan dan de werkelijke broederschap ontstaan tussen de mensen, maar gelijktijdig de uiteindelijke verwantschap van de mens met de werelden die hij nu nog niet kent, maar die die eens zal betreden. Ik hoop dat dit voldoende is.

*  Kunt u nog iets vertellen over de magische werking, de magische betekenis van de Ankh?

Ja, zoals alle magische betekenissen is de betekenis er één die gegeven wordt. De mens die erin gelooft, ontleent er ook kracht aan. Maar u kunt niet zeggen: de Ankh is een magisch teken of het kruis is een magisch teken. Laten we nou een heel eenvoudig ding nemen. U loopt met een kruis in de hand om een geest uit te drijven en wat doet hij? Die lacht u uit. Hij zegt: niks voor mij, ik hoor bij de islam. Het is het geloof, het is de waarde die u eraan toekent.

Magie is in feite een systeem van zelfsuggestie, waardoor een innerlijke toestand wordt bereikt, welke, al dan niet volgens bepaalde riten, veranderingen in de beleving van de werkelijkheid tot stand brengt, welke in de werkelijkheid die u normaal hebt doorwerkt. Het beeld moet er eerst zijn en dan pas kan de werking komen. Als ik een demon oproep, dan kan dat wel een wezen zijn dat bestaat, maar de voorstelling van de demon is bepalend en ook de aanwezigheid, de benoeming van de demon, die eigenlijk uitmaakt wat er kan verschijnen.

Ja, ik weet het, er zijn mensen die zeggen: ja, maar dat is een grote naam, Beëlzebub of ‘heer der vliegen’, dat lijkt wel een mestrijk of zoiets, heer der vliegen. Denkt u nou werkelijk dat er een geest is die zo heet? Nou, vergeet het maar. Dat hebben de mensen allemaal uitgevonden. Toch kunt u, zowel in het satanisme als in christelijke magie en de zuiver witte magie, met die namen werken. Waarom? Omdat ze voor zeer velen het symbool zijn geworden van een bepaalde kracht. Het is de kracht waar het om gaat, niet de naam of de omschrijving. Hoe ik de kracht bereik, erken en werkzaam maak, doet eigenlijk niet ter zake.

Zo, dat even vooraf, voordat u allemaal gaat denken, nou, wij gaan een Ankh kopen en dan….. (het medium maak een hocus-pocus-achtig gebaar), want dat is onzin. Een Ankh die u herinnert aan een verbintenis met een tijdloos bestaan, die u voortdurend u bewust maakt van het feit dat de eeuwige kracht in u woont, en ook door u kan werken, dat is een goeie talisman. Als u dan datzelfde symbool gebruikt om bepaalde kosmische krachten te wekken, dan is het de omschrijving van krachten die u geeft, die werken. De Ankh is het symbool, het brandpunt als het ware, waarin u deze voorstelling visualiseert. En hoe meer u erin gelooft, hoe meer het werkt.

Een bekend wijsgeer heeft een keer gezegd: ‘Magie is een vorm van zelfsuggestie, die tot verbazing van een ieder en zelfs de bedrijver soms werkt’. Het is waar. Wanneer u de Ankh als magisch symbool gebruikt, doe het dan, omdat ze voor u de samenvloeiing is van eeuwigheid of tijdloosheid van de alomvattende en de aldoordringende krachten en de wereld, waarin u leeft met zijn drie dimensietjes plus zijn voortdurende mars door de tijd.

Als u het zo bekijkt, dan kunt u er alles mee doen. Dan zijn riten eigenlijk alleen maar middelen om uzelf in de juiste stemming te brengen, om u zelf te overtuigen. U vindt het toch niet erg dat ik het zo zeg, hè?

*  Nee; het is zeer duidelijk.

Ik wil geen symbolen ontmantelen of zoiets, maar laat ik een ander voorbeeld nemen. Misschien voor sommige mensen begrijpelijk: daar staat een dominee. Nou ja, hij denkt alleen aan de centjes, Amerikaanse televisie of zoiets, weet u wel: In onze gemeenschap moeten offers gebracht worden, breng dan uw offer, offert rijkelijk, offert meer dan u kunt, opdat ons werk en de kracht van de Heer zich verder over de aarde uitbreidt.

En wees gezegend voor het offer dat u brengt. Nu zijn er mensen die geloven erin. Het gekke is, ze genezen soms. Ze zijn plotseling gesterkt, niet door de centen die ze hebben gegeven, niet door die vent die daar in zijn vroomheid een rol staat uit te voeren die hij in zijn dagelijks leven voortdurend verloochent. Nee, het is het geloof. Wat zegt Jezus: Het is het geloof dat u behouden heeft. Zolang u ergens in gelooft, dan kunt u het waarmaken, maar als u er niet echt meer in gelooft, dan is het alleen maar een ballast, een molensteen om uw hals.

Wanneer u denkt aan magie, dan denken de meeste mensen aan de rituele magie bijvoorbeeld, aan zegels maken, talismannen, aan oproepingen met tripoden, met de sulferkaarsen of de jasmijnkaarsen of wat dan ook. Ze maken dan het geestenzwaard, de geestendolk, de toverstaf, allemaal precies zoals het hoort en allemaal, wat hebben ze eigenlijk gedaan? Ze hebben voor zichzelf met veel werk de overtuiging geschapen dat die dingen moeten werken en daarom werken ze. Weet u, er is eens een man geweest, die verkocht doodgewoon Haarlemmerolie met een beetje parfum erin. En hij zei: ‘Dit is het beste haargroeimiddel ter wereld. Wilt u geloven dat er mensen waren die na de derde fles zeiden: ik heb al dons. Nou ja, eigenlijk hadden ze meer kippenvel natuurlijk, maar ze dachten dat het dons was. Als u erin gelooft, werkelijk en volledig en niet alleen hoopt, dan maakt u iets waar. Want de wereld zoals u ze ziet, is een illusiewereld. Ja, natuurlijk, die illusies gelden voor ons allemaal. We delen de illusie en daarom is het een werkelijkheid. Als we in een geestelijke sfeer komen, dan kunnen we ook zeggen: ja, het is niet echt, het is een illusie. Maar zolang we er samen in geloven, leven we erin en zijn we aan de wetten en regels waaraan we geloven, gebonden.

Magie is eenvoudig een methode om tijdelijk of misschien blijvend een deel van u visie van de werkelijkheid te veranderen op een zodanige wijze dat die verandering door een ander erkend kan worden. Er is geen werkelijkheid die altijd werkelijk zal blijven. Daarom spreken we over de vergankelijkheid van de menselijke wereld. Maar de vergankelijkheid van de mens en de menselijke wereld is niet gelegen in het feit dat mensen ophouden te bestaan. Ze gaan op een andere manier bestaan. Denkt niet dat die wereld ophoudt te bestaan, maar dat andere aspecten van die wereld kenbaar worden. Dat kunt u helaas niet wetenschappelijk vastleggen. Want in dit verband is wetenschap niets anders dan een constatering van de algemeen heersende illusies, het trekken van conclusies op grond daarvan en het daardoor bewijzen dat bepaalde gevolgen onder deze condities bereikbaar zijn. Maar als morgen alle mensen anders denken, dan is de werkelijkheid een andere.

Dan zijn die dingen heel anders. Als de mensen allemaal denken, dat atoomcentrales niet gevaarlijk zijn, dan barsten ze waarschijnlijk uit, zolang iemand gelooft dat uranium onder bepaalde omstandigheden een schadelijke straling kan veroorzaken. Maar als iedereen nou zegt: dat is levengevende kracht, denkt u dan niet dat het leven zou geven in plaats van de dood? Dat is de grote moeilijkheid. Dat kan ik makkelijk genoeg zeggen, want u bent vastgeroest in uw beeld van dat wereldje, van uw eigen bestaantje, van uw eigen goede kant en uw eigen fouten, uw verplichtingen, uw rechten, noem het maar op. Dan kunt u er wel afstand van doen tijdelijk, maar u keert er altijd naar terug. Daardoor bent u aan die wereld gebonden.

Wanneer de magiër via een enorme zelfsuggestie komt tot een absolute verloochening van zijn werkelijkheid en een andere werkelijkheid met alle middelen tot stand brengt, dan blijkt dat hij daarmee iets verandert, dat de reactie van de dingen niet is, zoals normaal te verwachten, maar dat ze anders is. Deze verandering noemt men dan het resultaat van de magie. Of zoals de priesters van Bel eens leerden, in samenwerking overigens met die van Nabu, dat was ook in Babylon, Assyrië, die zeiden het zo: Wanneer de kracht van de zon neerdaalt, verbrandt zij ons, maar wanneer de kracht van de zon een mens is, kan zij ons niet verbranden. Daarom is onze heer Bel aanwezig in menselijke gedaante en geeft zo aan ons zijn wijsheid, zonder ons gelijktijdig te verteren. Ja, u zou zeggen: hoe komen ze erbij? Een beetje geschift, die lui. De zon afdalen.

We kunnen over andere dingen ook praten, hoor. Bijvoorbeeld: er is een tijd geweest dat iedereen geloofde dat de wereld plat was. Hoe komt het dat niemand en ook werkelijk niemand erachter is gekomen, dat bepaalde dingen, bijvoorbeeld schepen, eerst de mast laten zien en dan langzaam zichtbaar worden. Dat wijst toch op een buiging. Of was het misschien niet zo? Maar toen men zei: de wereld is rond en erover ging denken, toen gebeurden er steeds meer dingen die iedereen deden geloven aan het feit dat de wereld rond is. Het is filosofie natuurlijk en u weet wat filosofie is? Dat is een zandkasteel bouwen en het eeuwig noemen, terwijl het balanceert op een keisteentje. Maar filosofie of niet, wanneer u denkt aan de magische betekenis van de Ankh, of van het kruis, van de ster van David bijvoorbeeld, dan moet u zich goed realiseren dat het de idee is en niet de vorm, die de werking bepaalt. U kunt veel meer, wanneer u eraan gelooft. Wanneer u gelooft dat u een medemens door uitstraling kunt genezen, dan kunt u hem een hand opleggen en dan is hij beter. Wanneer u gelooft dat u in een mens kunt zien wat hij is en wat eventueel de mogelijkheden zijn, dan vindt u de juiste woorden en dan wordt dat waar. Waarom?

Wetenschappelijk is helderziendheid iets wat nog niet bewezen is. Ja, we weten dus – de parapsychologie toont dat aan, nietwaar -, dat er mensen zijn die dingen vooraf schijnen te kunnen weten. We weten dat er telepathie bestaat. We weten dat er onder omstandigheden de mogelijkheid is ook suggesties uit te zenden. Dat weten ze. Maar hoe het gebeurt, weet niemand. Wanneer de proefpersonen door al die wetenschappelijke omgeving eindelijk gaan nadenken, hoe doe ik het eigenlijk, kunnen ze niet meer. Een rare geschiedenis. Zowel bewezen in de Verenigde Staten bij een militair project als ook in Rusland bij een aantal proefnemingen onder meer ten aanzien van telepathische gedachteoverdracht en genezing.

Als u dat allemaal gaat realiseren, mensen, waarom zou u dan niet een beetje meer in uzelf geloven? Geloof nou eens een klein beetje in uzelf, niet in die gedaante van vandaag, maar als een kracht, als een levende kracht. Probeer uzelf nou eens een keer niet te zien als het slachtoffer van de omstandigheden. Zie uzelf gewoon als een wezen dat zijn belevingen voor een groot gedeelte mede zelf veroorzaakt. Zie uzelf als iemand die door de kracht die in hem is, oorzaken in werking kan veranderen, dan bent u ergens. Dan zit u heel dicht bij wat dan in het cirkeltje, zeg maar, van de Ankh aanwezig is. Misschien dat u dan op een gegeven ogenblik in staat bent om, net als die oude helderziende, de Ankh voor het oog te houden en te kijken door het niet en te zien wat mogelijk is, te zien wat zal gaan gebeuren.

En wanneer in de toekomst een dergelijk denken, want het gaat om het denken nogmaals, wanneer dat gaat leven, dan wordt de toekomst een totaal andere. Dan is er geen gezag meer, anders dan de eenheid van het geheel, die in regels op een bepaald vlak uitdrukking vinden. Dan is er geen verering en geen verwerping meer. Dan is er alleen de erkenning dat we allen een functie hebben binnen de uitbeelding van het geheel op het beperkte niveau dat de mens zijn wereld noemt. Dan kunt u werkelijk broeders en zusters zijn. Niet als een familieverband, want broers en zusters, nou ja, ik wil niet uit de school klappen, maar misschien hebt u zelf ook wel dergelijke ervaringen gehad. Soms is het prima, maar soms dan begrijpt u niet hoe uit één vader en moeder al die verschillende pestkoppen zijn voortgekomen.

Dus, broeders en zusters in de zin van saamhorigheid, van een soort versmelting, niet van gedaanten en functies, maar van gezamenlijk belang. Als iemand arm is en honger heeft, heb ik eigenlijk ook honger. Voed ik de ander, dan voed ik mijzelf. Als u dat gaat ervaren, dan komt u ergens terecht.