De poppenmakers

27 april 1962

Aan het begin van deze bijeenkomst allereerst de bekende woorden, wij zijn niet alwetend of onfeilbaar. Mijn onderwerp voor heden noemde ik: De poppenmakers.

U zult zich afvragen, hoe ik aan deze titel kom. Ik koos deze als de meest juiste omschrijving van een in uw tijd veelvuldig voorkomend verschijnsel. Op het ogenblik zijn er op uw aarde zeer vele “poppen”. Dit zijn lege maskers, waarachter een mens schuil gaat. Deze maskers of poppen worden niet door de mensen zelf opgebouwd. Dit geschiedt door speciaal daarvoor bestemde vakmensen. Deze vaklieden zijn er in gespecialiseerd naar buiten toe een bepaald beeld te wekken, onafhankelijk van de werkelijke persoon, die achter dit beeld schuilgaat. Gelijktijdig wordt door dit beeld een dwang geschapen, waaraan de slachtoffers van de poppenmakers moeten blijven beantwoorden, want indien men eenmaal een dergelijk publiek profiel van u heeft gemaakt zult u met al uw daden binnen het kader daarvan moeten blijven. Het is duidelijk, dat op deze wijze een zeer misleidende situatie kan ontstaan.

Wanneer vele voorname mensen op aarde voortdurend en consequent anders worden voorgesteld, dan zij in wezen zijn, zal niemand meer in staat zijn zich een werkelijk beeld van de toestand te maken. Indien dit ontwerpen van valse profielen alleen maar voor mensen zou worden toegepast, zouden wij hiermee nog vrede kunnen hebben. Dan zouden wij zeggen: Uiteindelijk zal de aap toch wel uit de mouw komen! Men gaat veel verder met dit bewust en vakkundig scheppen van valse schijn. Men maakt ook profielen voor bepaalde politieke en religieuze bestrevingen. Daarmee gaat men steeds verder, zodat de waarheid meer en meer verborgen wordt achter de door de deskundigen ontworpen voorstellingen, die meer “public appeal” hebben. Ook op zakelijk terrein treffen wij soortgelijke praktijken met toenemende frequentie aan. Daarom lijkt het mij nuttig eens na te gaan, hoe ver deze verschijnselen zich in uw dagen uitstrekken en op welke wijze men, ondanks alle vervalsing van de werkelijkheid, onder de schijn nog de werkelijke waarden kan herkennen. Om duidelijk te maken, hoe dit alles werkt, begin ik met een gelijkenis.

Er was eens een staatsman, die Jan Jansen heette, ofwel John Doe. Oorspronkelijk was deze Jan een heel gewone man, die wel eens last had van driftbuien. Ook kon hij aardig praten. Door een toeval raakte hij verzeild in een politieke partij. Omdat hij het daar steeds met de meerderheid eens was, steeg hij in rang. Op den duur werd het zo zijn taak om partijcongressen te openen, eerste stenen te leggen, kortom te representeren en al datgene te doen, waarvoor een onbenul met goede voordracht en vele woorden bruikbaar pleegt te zijn. Er kwam een dag, dat de partij besloot, dat er behoefte was aan een staatsman, die de partij in het openbaar op gunstige wijze kon vertegenwoordigen. Men wenste, dat de partij een president of minister-president zou voortbrengen. Omdat er nu niemand was, die zo gemakkelijk te beïnvloeden en te leiden was als Jan Jansen, niemand, die zozeer naar de eer van een presidentschap begeerde als deze Jan, besloot men hem te doen kiezen. Men heeft echter niets aan iemand, wiens enige eigenaardigheden zijn, dat hij ruzie pleegt te maken met zijn vrouw, op waardige wijze eerste stenen weet te leggen en ervan houdt op bed een kopje thee met een beschuitje te genieten. Zo iemand is niet markant genoeg.

Dus er moest iemand geschapen worden, die wél voldoende “public appeal” had. Daarvoor had men echter zijn specialisten, die onmiddellijk in het geweer kwamen. Allereerst moest Jan naar een schoonheidsspecialist. Daar werd nagegaan, hoe de kop van Jan zo markant en attractief mogelijk kon worden gemaakt. Zijn kapsel, zijn teint, ja, zelfs de geur van zijn toiletartikelen werd na rijp beraad vastgesteld. Omdat een belangrijk staatsman in deze dagen behoefte heeft aan een stralende glimlach, waarachter hij zijn werkelijke mening en zorgen kan verbergen, werd hij vervolgens door een model geschoold in het glimlachend tonen van stralend zelfvertrouwen. Het model was overigens werkelijk deskundig, want het had met de eigen stralende glimlach reeds kapitalen verdiend door reclame te maken voor verschillende merken tandpasta. Nog veel meer dingen moest Jan leren. Toen hij eindelijk wist, hoe op de juiste wijze te glimlachen en op welke wijze men honderden handen hartelijk en vriendschappelijk kan drukken, zonder er ook maar verder bij na te denken, kwam de tijd om propaganda te gaan maken. Nu had onze Jan, onze John Doe, geen enkele bijzondere eigenschap. Alleen kon hij een beetje gitaar spelen. Op het eerstvolgende partijcongres speelde hij dus op zijn gitaar en zong hij de Ballade van de Stervende Soldaat. Omdat hij zoveel applaus kreeg, deed hij – tegen de voorschriften van zijn poppenmakers in – er nog een toegift bij en zong: “Kom van dat Dak af”. Vooral dit laatste lied bleek een groot succes te zijn.

De poppenmakers lieten onmiddellijk het verhaal in alle kranten publiceren en voegden er aan toe: “Jan Jansen is een man, die voor de moderne tijd niet uit de weg gaat. Hij heeft inzicht in de moderne problemen, gevoel voor moderne ritmen en toonde door de keuze van zijn liederen een opvallend gevoel voor humor”. Daarmee was Jan verplicht om steeds gevoel voor humor te tonen, zodat men voor hem onmiddellijk een aantal onderbetaalde scriptschrijvers van de TV weg engageerde, om een passend script voor elke toespraak te ontwerpen.

Niemand weet, hoeveel droevige en drukke uren onze eerzuchtige Jan achter gesloten deuren doorbracht om zijn “originele” en “spontane” gesprekken en toespraken op de juiste wijze te leren uitspreken. Elke pauze en elk gebaar werd gerepeteerd onder toezicht van een groot acteur. Het ergste was nog, dat hij al zijn “spontane” speeches geheel van buiten diende te leren. Dat voerde zo nu en dan wel tot verwarrende situaties, zoals de keer, dat hij een toespraak voor de Bond van Dubbel-Orthodox-Gereformeerde Landbouwers per ongeluk ver- wisselde met de toespraak, die hij voor diezelfde dag had moeten voorbereiden i.v.m. de jaarlijkse bijeenkomst van de Bond van Nudisten, Zonnebaders en Maanaanbidders. Hij wist met zijn gepatenteerde glimlach alle dreigende moeilijkheden te omzeilen en uiteindelijk – dankzij zijn assistente – zelfs zijn reputatie als kundig en humoristisch staatsman nog aanmerkelijk te vergroten. Dankzij de inspanning en moeite van vele mensen werd zo de pop geschapen, die door het volk werd gekozen.

Natuurlijk was Jan nog steeds dezelfde Jan, maar nu reed hij in een grote auto, vergezeld van een politie-escorte en bracht officiële bezoeken aan zijn collega’s in andere staten. Met een eigen vliegtuig vloog hij heel de wereld door en confereerde, hield toespraken en zei belang- rijke dingen, maar geen woord, dat hij in het openbaar sprak, was ooit van hemzelf. Zoals geen enkel van de besluiten, die hij nam, werkelijk zijn eigen besluit was. Jan Jansen, mister John Doe, was een pop geworden, die door draadtrekkers achter de schermen kundig gemanipuleerd werd. Zelf besefte hij dit niet. Hij meende, dat hij inderdaad een kundig en energiek staatsman was, zoals de gehele wereld dit meende. Toch was geen gedachte in zijn hoofd werkelijk zijn eigene, was geen woord, dat hij sprak, werkelijk ’t zijne. Toen hij later begraven werd, sprak een ieder: “Hier rust een groot staatsman”. Er waren maar enkele mensen, die daarover anders dachten: de poppenmakers. Deze zwegen en merkten onder elkaar enkel op: “Een voorbeeld te meer van alles, wat je met een eigenzinnige leeghoofd kunt bereiken”.

Hier heb ik u dan een verhaal verteld, dat zeer dicht bij de werkelijkheid staat. U behoeft mij niet te geloven, grijp maar naar de kranten en lees. Dan zult u de poppenmakers aan het werk zien en hun techniek herkennen. “Het grote gevaar van het tabaksmisbruik. Het gevaar van nicotine: de oorzaak van longkanker”. Dat staat met grote letters in elk blad. Met even grote – of grotere – letters treft u ook de tegenpropaganda aan: valse cijfers, geen eerlijke proef. Roken is niet schadelijk, wanneer men het maar beheerst doet en ons merk rookt….. Men durft het niet aan te stellen, dat: wie rookt, gezonder is. Maar als het even kon, zou men ook dit willen doen. Lees dan dezelfde kranten nog eens, maar nu alleen lettende op de kleine lettertjes. Dan vindt u, in een hoekje verborgen: In vele industriegebieden werd vastgesteld, dat in toenemende mate honden en andere huisdieren aan longkanker sterven. Volgens deskundigen is dit te wijten aan een toenemende verontreiniging van de lucht door giftige gassen van voertuigen en fabrieken…. Dat zijn maar kleine en onopvallende regeltjes. Zelfs een schandaalblad durft het niet goed aan met dergelijke feiten eens heerlijk schandaal te gaan schoppen. De adverteerders, weet u! Uit een stelling kiezen voor of tegen de tabak kan men nog munt slaan. De vervaardigers van tabaksartikelen zullen immers méér moeten adverteren om hun afzet te kunnen handhaven. En de bestrijders van de tabak vinden een voordeel in propaganda voor hun denkrichting en mogelijk zelfs politieke invloed. Maar eerlijk toe te geven, dat de lucht verontreinigd wordt, dat men in de steden eigenlijk alleen nog maar elektrisch aangedreven voertuigen toe zou moeten laten, kost teveel aan kapitaal aan veranderingen en vernieuwingen, tast teveel zakelijke belangen aan, want vele vervoersbedrijven en andere zaken zouden daardoor schade leiden. Wanneer men zou gaan eisen, dat elke gekende methode om uitlaatgassen en fabrieksrook te ontgiften, toegepast dient te worden, zou dit eveneens veel te duur worden. Dan worden de beleggingen aangetast.

Indien men aan de toenemende graad van longkanker onder de bevolking niet kan ontkomen, is het beter een niet geheel juist profiel van de ziekte en haar oorzaken te doen ontwerpen, waarbij het veelvuldig voorkomen van de verschrikkelijke kwaal geheel geweten kan worden aan het  door de mensen zelf teveel gebruiken van tabak. Is dit laatste juist of onjuist? Ik mag niet zeggen, dat het zo of zo is. Wel mag ik van dit alles het mijne denken en de hoop uitspreken, dat ook u zelfstandig hierover eens nadenkt.

De longkanker heeft een dubbele profiel. Welk is het meest juiste? Vroeger rookten vele mensen evenveel of meer, meer dan nu geschiedt. Toch werden onder hen betrekkelijk weinigen het slachtoffer van de longkanker.

Ook in de politiek treffen wij dubbele profielen aan. Laat ons als voorbeeld een denkbeeldige staatsman nemen, die Nikita Nikolaïwitsch genoemd wordt. Stel, dat deze mens in feite een “Streber” is; een man, die bereid is over lijken te gaan, wanneer dit zijn eigen voordeel is. Hij is geen vlekkeloze figuur, verre van dat, maar hij meent het verder toch eigenlijk wel eerlijk. Hij wil werkelijk voor volk het beste bereiken. Voortgekomen en opgegroeid in een bepaald systeem kan hij haast niet anders dan uit dit systeem zijn oplossing voor zijn problemen zoeken. Hij is deel van het systeem. Wanneer de waarde van dit systeem niet erkend wordt, zal hij – waar hij zichzelf daarmee één acht – een erkenning van dit systeem met alle middelen afdwingen. Hij zal niet bereid zijn iemand te vertrouwen, die begint hem en zijn systeem á priori te veroordelen. Verder is deze mens in zich verdeeld en verscheurd door de vele gevaren, die hij moet trotseren om zijn positie te handhaven. Toch mag worden gesteld, dat deze staatsman werkelijk achting en liefde voor zijn medemensen heeft. Zijn gemoedelijkheid is niet alleen maar schijn, zijn mensenliefde is eerlijk gemeend, ook wanneer zij uit gaat van stellingen, die alleen door de aanhangers van het systeem kunnen worden aanvaard.

In het binnenland, zijn sinds lang de poppenmakers bezig. Natuurlijk: Nikita mag geen werkelijke afgod meer worden. Het zou pijnlijk zijn om – nu zijn als afgod vereerde voorganger juist naar China is afgeschoven – een tweede maal een afgod te moeten afzweren en over te doen aan bv. Albanië of Joegoslavië. Zij scheppen het profiel van een rondborstige, vrolijke man, met inbegrip voor alle eenvoudige mensen: oprecht, betrouwbaar, joviaal. Een man, die geen twijfels kent, onmiddellijke beslissingen weet te nemen en scherp inzicht heeft in alle interne en externe aangelegenheden van de staat. Een man, waarop men kan vertrouwen, iemand, die steeds de gehele waarheid weet te zeggen, zonder aanziens des persoons.

In dit profiel geloven de poppenmakers niet. Ook Nikita gelooft hierin niet geheel, maar het volk gelooft hierin wél en daarom gaat het. “Nikita is een man, waarop je kunt vertrouwen, een man, die de moed heeft om de vijandige wereld tegemoet te treden en steeds weer weet te bewijzen: Wij, het volk, zijn de beteren, de sterkeren”. De buitenwereld kan een dergelijk profiel, of zelfs de waarheid, niet gebruiken. Ook hier beginnen de poppenmakers hun werk. Zij kunnen immers geen enkele goedkeuring of achting toelaten voor een staat, een structuur, die het kapitaal, de basis van hun wereld en hun macht, wil uitroeien? Daarom tonen zij het beeld van iemand, die met een bedrieglijke grijns en moord in het hart, steeds weer verraad pleegt. Iemand, die met een pistool in zijn zak en een dolk in zijn hand rondgaat om – onder vriendelijke woorden – een ieder neer te steken. Een man, die zegt de vrede te willen, maar ondertussen de oorlog begint. Een man, die steeds weer onrecht begaat, concentratiekampen volstopt, altijd weer met dezelfde huichelachtige glimlach. Zij vullen hun profiel aan door een ieder erop te wijzen, dat deze man niet eens manieren kent, ook al zal hij zich er met veel aplomb altijd wel weer doorheen slaan. Een mens, die geslepen is, onbetrouwbaar en gevaar- lijk, maar uiteindelijk toch ook nog weer dom.

Dit is een voorbeeld, maar overal zijn de poppenmakers aan het werk. Bijna iedere staatsman heeft tegenwoordig twee of meer aangezichten. Wat u gelooft en denkt, is niet meer afhankelijk van de werkelijkheid, maar wordt eerder bepaald door de poppenmaker, die u onder zijn invloed weet te krijgen. U meent misschien, dat dit alleen maar voorkomt bij zeer belangrijke staatslieden. Mag ik u herinneren aan Ivar Kreuger? De poppenmakers in zijn dienst wisten te vertellen: Deze man is een zegen voor de staat. Een man, die alles voor de kleine luiden doet. Deze man verdient onze steun. Wij moeten hem eren met het Legion d’honneur. Dit is een financier, die alles kan……… Het beeld, dat het grote publiek van Kreuger had, was het beeld van een halve Godheid, die vol goedheid een ieder in zijn zegeningen liet delen. In feite was Kreuger niet de oplichter, die men later uit hem heeft willen maken, of de onfeilbare halfgod, die men overal meende in hem te zien. Hij speelde echter zijn rol goed. Kort voor zijn zelf- moord, toen hij niet meer wist, waar hij het geld vandaan moest halen, reed hij met zijn wagen naar de rennen te Longchamps, waar hij grote bedragen verwedde. Hij tekende op lijsten voor liefdadigheid met grote bedragen in en deed nog verschillende goed gepubliceerde schenkingen. Hij moest blijven beantwoorden aan het profiel, dat men voor het publiek had geschapen. Ook hier speelden de poppenmakers reeds een belangrijke rol zoals in de gehele geschiedenis.

In uw dagen heeft men voor het eerst belangrijke experts, die niets anders doen dan met alle middelen de gewenste valse schijn te wekken, het gewenste, maar onware beeld te geven van een ieder en alles. Dit noemt men: public relations. Deze reclameagenten bouwen allang niet meer alleen beelden voor u op van producten, maar maken eveneens beelden voor u van mensen, van een godsdienst, van een politieke partij, of een ideaal. De man, die eerst alleen het Coca-colaplaatje en het Pepsodent-meisje tegen de aanplakborden smeerde, verkoopt u nu politieke stellingen, geloof, esoterie, economie, alles, wat u maar wilt. Maar het beeld, dat hij u geeft, is nimmer waar. Het is een pop, een levenloze vervalsing.

Wanneer u hierover zo eens nadenkt, rijst onwillekeurig de vraag:  Wat is er dan nog, waarop ik kan vertrouwen? Wat is dan de waarheid omtrent al die mensen, waarop ik dan toch maar dien te vertrouwen, of die ik dien te verwerpen, zoals Kennedy en Chroesjtsjov, de Quay, Luns, Burger enz.? Wat is de waarheid omtrent de Unilever en Philips? Wat is de waarheid omtrent de kerk, wat is de ware achtergrond, wanneer men ons vertelt, dat bepaalde handelingen of leringen goed, dan wel kwaad zijn?

Hoe meer men beseft, dat men alleen maar een zorgvuldig voorbereid beeld krijgt te zien van alles, wat belangrijk is, ook voor uw eigen leven en geluk, hoe sterker het verlangen zal worden, achter de maskers te zien, te beseffen, wat er eigenlijk achter alle poppen schuilgaat. Wanneer men een pop wil ontmaskeren, zal het nooit gelukken precies te zeggen, wat de waarheid is. Iemand, die een bepaalde rol speelt, een lange tijd, zal op den duur daarmee zo vergroeien, dat hij zelf niet eens meer beseft, dat hij een rol speelt. Wanneer wij te maken krijgen met mensen, die afhankelijk zijn van het beeld, dat zij van zich voor het publiek hebben opgebouwd – als bv. Zsa Zsa Gábor, of Marlène Dietrich – dan blijkt het moeilijk te zijn de werkelijke mens te ontmoeten. Zij blijken zich steeds te gedragen volgens het beeld, dat zij eens voor u geschapen hebben. Wanneer men van een bepaalde leer of stelling een vals beeld geeft, zo zullen allen, die het werkelijke beeld kennen, zich zozeer verplicht gevoelen het valse beeld te handhaven, dat zij niet meer geheel naar het eigenlijke wezen van hun stelling of geloof zullen durven en kunnen handelen.

Wanneer u de grootste misdadiger van de wereld neemt en voor hem een beeld van welwillendheid en weldadigheid schept, waardoor hij in de ogen van alle mensen deze eigenschappen dus bezit en zijn slechte eigenschappen niet, dan zal hij op den duur niet meer in staat zijn anders dan goed te doen naar buiten toe. Van binnen blijft hij nog even gemeen als voordien, maar t.o. zijn medemensen kan hij niet anders meer reageren dan door de voor hem geschapen pop wordt bepaald. Daarom kan men populaire figuren nooit werkelijk kennen. Daarom zal de pop, die geschapen werd, steeds een grote – zo niet overheersende – invloed uit blijven oefenen. Daarom is het verstandiger ons niet af te vragen, wat er schuilgaat achter de pop, het masker, maar ons eerder af te vragen, wat de resultaten zijn. Wanneer wij nu de resultaten bezien, blijken er verschillende eigenaardige conclusies mogelijk.

Voorbeeld: In het begin zien wij president Kennedy optreden als een wilskrachtig en tamelijk heethoofdig, maar zeer moedig man. Hij wordt nog wel eens ergens terug gehouden, maar stort zich toch zonder enige aarzeling in het Cubaanse avontuur. Later blijkt hij steeds voorzichtiger te worden en zich steeds meer terug te trekken. Steeds weer treffen wij in zijn woorden en de daden – die uit hem schijnen voort te komen – de neiging aan een compromis te zoeken. Deze verandering lijkt op het eerste gezicht wonderlijk, maar bij enig nadenken zal men begrijpen, dat een te wilskrachtig man als Kennedy, niet zonder meer zijn eigen wegen zal kunnen blijven volgen: Hij is géén goede pop! Daarom wordt er pressie op hem uitgeoefend en wordt hij i.p.v. een vastberaden man steeds meer een man vol voorzichtigheid en inzicht.

Wat zijn hier de feiten? De beloften en verklaringen waren in het begin steeds duidelijk zonder voorbehoud en werden zo goed mogelijk gehouden. Alle beloften en verklaringen van de laatste tijd zijn voor velerlei uitleg vatbaar; de daden blijken eerder uit opportunisme, dan uit eerlijke overtuiging voort te komen. M.a.w.: men schept een schijn van rechtlijnigheid en  ruimheid van denken, maar de praktijk blijkt een meer dan normale dosis van bekrompenheid, egoïsme enz. in te houden. Let wel: Ik stel niet, dat Kennedy zo is, ofwel dat het volk van de USA zo is. Ik stel alleen, dat uit de voor u controleerbare handelingen en politieke verklaringen van de USA dit af te leiden is. Op de achtergrond staat de braintrust, de politieke partij. Het zijn de mensen daarin, die in feite aan de touwtjes trekken. In Rusland ziet u Chroesjtsjov.  Deze in uiterlijke schijn zo onverdraagzame en sterke man blijkt voortdurend pogingen te doen om zichzelf te handhaven en desondanks tot een vergelijk te komen. Wanneer hij opschept, blijkt dit kennelijk evenzeer te geschieden om eigen volk te imponeren, als om de buitenwereld te overbluffen. Aan de andere kant tracht hij in feite een middenweg te vinden tussen de binnenlandse noodzaken en de mogelijkheden van de internationale vredespolitiek. Wanneer hij opeens veel harder optreedt, of opeens vele onverwachte verklaringen aflegt, die met zijn karakter in strijd lijken te zijn, zo moeten wij ook hier aannemen, dat de poppenmakers in Rusland, degenen, die hem manipuleren, hem deze wijziging hebben voorgeschreven.

Wanneer wij de politiek bezien, blijkt, dat op zich geheel eerlijke mensen beloften doen, die zij niet blijken te kunnen houden. Bv. de belofte, de eenheid en de rechten van Nederland en Overzeese gebiedsdelen te handhaven en alle burgers van het rijk te beschermen. Indien wij nu bemerken, dat dezelfde persoon na enige tijd toegeeft dit niet te kunnen doen, terwijl de feitelijke omstandigheden zich slechts weinig gewijzigd hebben, dan moeten wij daaruit de gevolgtrekking maken, dat deze mens gemanipuleerd wordt door anderen, die niet zozeer op de voorgrond treden. Dit betekent, dat wij zaken en partijen niet meer kunnen beoordelen naar de mensen, die aan hun hoofd staan, terwijl ook staatslieden niet meer op hun eigen wezen en persoonlijkheid mogen worden beoordeeld, zodra het gaat om politieke zaken.

De doorsnee mens in deze tijd laat zich door de poppenmakers bepaalde personen of partijen verkopen, want de massa let alleen op het uiterlijk, alleen op de beloften en de schone schijn van het ogenblik. Men zal alleen aan de resultaten kunnen zien, wat in beloften, dreigingen enz. werkelijk waar is. Wanneer iemand u een belastingverlaging belooft, maar na zijn verkiezing zegt, dat dit niet onmiddellijk mogelijk is en uiteindelijk de gehele belofte blijkt te hebben vergeten, dan kunnen wij rustig stellen, dat hier sprake is van bedrog, want dit had men reeds tevoren kunnen overzien. Natuurlijk zal men alles verklaren met noodzaken, gebrek aan mogelijkheden enz., maar in feite heeft men u verblind met een kunstmatig geschapen masker, dat niet met de werkelijkheid verbonden is. Wanneer iemand u belooft u een steeds grotere vrijheid en zekerheid te verschaffen, terwijl hij meer van uw vrijheid en inkomen opeist, u daarvoor steeds minder terug gevende, dan blijkt hierdoor alweer, dat in feite bedrog wordt gepleegd. Dit blijft gelden, ook wanneer de mens, wiens kunstmatig profiel gemanipuleerd wordt, op zich ook nog zo goed en eerlijk is.

Wanneer men u vertelt, dat de kerk alleen voor de vrede werkt, maar u bemerkt gelijktijdig, dat men steeds fellere acties begint om meer tegenstanders en anders-denkenden in het nauw te drijven. Wanneer vredesapostelen een oorlog beginnen, omdat zij zich in hun opvattingen van wat vrede dient te zijn, niet wensen te beperken en aan te passen bij de inzichten en mogelijkheden van anderen, dan kunnen de stellingen, waarvan men uitgaat, zeer wel juist en belangrijk zijn, maar men geeft u een vals beeld van het geheel, wanneer men zegt alleen op basis daarvan te streven. Zelfs indien men daarop doet volgen, dat het voor de mensheid en het heil van de mensheid zelf noodzakelijk is op hun vrijheid van doen en laten een levensbeschouwelijk gezag uit te oefenen. Bemerkt u, dat dit laatste de overhand heeft, dan kunt u – ondanks alle schone schijn en alle op zich lovenswaardige pogingen – zeggen: “U bedriegt ons. U wenst alleen een vrede, waarin u alle gezag aan uzelf hebt getrokken!”

Uit deze voorbeelden blijkt nu wel, wat ik met mijn titel bedoelde, waar ik met mijn onderwerp op wil wijzen. U wordt in de wereld door de mensen en machten achter de schermen gemanipuleerd. Misschien kunt u ook van ons zeggen, dat wij u trachten te beïnvloeden, dat wij u willen voeren naar een eenzijdig en zeer bepaald handelen en denken. Dit kan tot op zekere hoogte waar zijn. Toch zal er tussen onze pogingen u onze inzichten te doen delen en de beïnvloedingen vanuit uw eigen wereld, een duidelijk kenbaar verschil zijn: Waar wij trachten u onze inzichten duidelijk te maken zonder daarbij uw eigen vrijheid van handelen en inzichten ook maar enigszins verder aan te tasten, vergen de mensen op de wereld van u maar al te vaak, dat u zonder zelf te denken, zonder eigen inzichten, of oordeel, hun stellingen als enige waarheid aanvaardt.

Wanneer men u de vrijheid laat om zelf te beslissen, wanneer men u niet bindt, doch slechts tracht te overtuigen, zal van een pop, een masker, slechts zelden sprake zijn. Zolang men uw eigen denken, inzicht, geloof, blijft respecteren, is er sprake van een levend en werkelijk wezen. Op het ogenblik, dat men u iets voorstelt, juist of niet, en daaraan tracht te binden met uitsluiting van uw eigen vrijheid tot handelen en denken, heeft u te maken met een pop. Wanneer iemand of iets omtrent zichzelf verklaringen aflegt, die absoluut onjuist zijn en u deze tracht op te dwingen als volledige waarheid, is er sprake van een vorm van bedrog. Dan zijn de poppenmakers weer aan het werk. De geestelijke wijsheid, die, voor u zowel als voor ons, zo belangrijk is, houdt in, dat elke mens op zijn wijze zijn God moet vinden. Want er bestaat nu eenmaal geen genormaliseerde God, aangepast aan menselijk denken en de door mensen opgestelde wetten en normen. Er is nu eenmaal geen standaard God, in standaard verpakkingen uit te delen, een God, die in vastgestelde porties is verdeeld en verpakt in blik,  voor duurzaamheid is enig zout toegevoegd. Dit bestaat nu eenmaal niet.

Toch zijn er mensen en groepen, die doen of dit wel mogelijk is, ja, zelfs het enig juiste. Deze mensen zeggen: Wij hebben de enig juiste God. Deze God is voor een ieder precies gelijk….. Een ieder zal deze God op dezelfde wijze moeten dienen en beleven. Dit kan niet, omdat nu eenmaal elke mens weer anders is. Wanneer ik tegen u zeg, dat u allen voor dezelfde studie even geschikt bent, of dat u allen het meest geschikt bent om metselaar te worden, lacht u om deze stelling. U kunt en durft dit controleren. Nog wel. Daarom zegt u: Dit is dwaas…. Indien ik u ga vertellen, dat God door een ieder gelijkelijk moet worden aanvaard en volkomen gelijk moet worden beleefd, kunt u dit niet onmiddellijk in de wereld buiten u nagaan. Dan bent u geneigd te stellen: Degenen, die daarover spreken, zullen wel weten, wat waar is. Wanneer ik anders denk en beleef, is dit dus mijn fout…. Wanneer men God zo benadert, wordt ook God een marionet, een pop. Dan is uw God niet veel meer dan een buiksprekerspop, die alleen de woorden uit van mensen, die op deze wijze vanuit hun verborgenheid hun medemensen willen beïnvloeden en beheersen. Zij kunnen dit misschien met de beste bedoelingen tot stand brengen, maar oneerlijk blijft het. Onwaar blijven hun stellingen en uitspraken eveneens. De misvattingen, die hieruit rijzen, zijn legio.

Grote groepen mensen gaan stellen, dat hun geloof het enig ware is, dat hun moraal de enig juiste is, dat hun wijze van leven de totale waarheid weergeeft. Maar geen menselijk denken is ooit in staat geweest de totale waarheid te beseffen, of te omschrijven. Men kent de totale waarheid niet. Vraag u dus steeds weer af: wat zijn de kenbare resultaten?

Bedenk verder, dat de aanslagen, die men op uw vrijheid van denken en leven doet, steeds attractief zullen worden gemaakt. Wanneer ik de mensen zou gaan vertellen, dat zij alleen maar in mij behoeven te geloven om het eeuwige leven te bezitten – zonder dood of lijden – zijn er altijd weer mensen, die dit aan willen nemen. Wanneer ik de stervende gelovigen weg verklaar door te zeggen, dat zij geen ware gelovigen zijn, zullen zeer velen zich door de attractieve pop – de schijnstelling – laten binden en alles offeren voor iets, wat in wezen niet eens bestaat.

Wanneer ik u een hemel beloof en – dank zij Gods rechtvaardigheid – wraak op al uw vijanden, zult u daarvoor veel over hebben. Wanneer ik u vertel, dat u – door u nu te beperken – over 10 jaren in de ware welvaartsstaat zult leven, waarin niemand meer behoeft te werken en de staat zonder kosten of moeite uwerzijds alles voor u in orde zal maken, dan klinkt dat eveneens zo aantrekkelijk, dat menigeen zijn heil en welzijn daarvoor in de waagschaal zal stellen. Wat men wenst, wat men begeert, wil men immers zo graag geloven. De stellingen zijn altijd weer aanvaardbaar genoeg, de argumenten klinken steeds weer redelijk. Maar wat is de praktijk? Heeft men misschien al eerder gefaald, zijn beloften niet vervuld? Heeft men misschien een wissel getrokken op een oncontroleerbare toekomst, terwijl men zelf eerder in het heden bouwt en op die toekomst niet zozeer schijnt te rekenen?

Vergeet één ding niet: De waarheid openbaart zich niet in de beloften voor morgen, of het beroep op het verleden. Zij is alleen kenbaar uit de feiten van vandaag. Ongetwijfeld is er een kosmische waarheid. Maar deze kan niet verschillen, naarmate zij door a of b wordt verkondigd. Wel zal zij sterk verschillen, wanneer zij geuit wordt als pop a of pop b; want de pop, het masker, verbergt immers iets anders dan de kosmische waarheid? Wanneer u ontdekt, dat u, met een masker, met een niet werkelijk wezen, geconfronteerd wordt, dient u zich steeds weer te herinneren, dat een masker alleen gebruikt wordt, indien men de werkelijke omstandigheden en mogelijkheden wil verbergen. Anders is het opbouwen van een pop of masker nutteloos, te kostbaar en te moeilijk om te overwegen. Denk ook niet, dat een pop, masker, altijd alleen maar wordt opgebouwd door enkele belanghebbenden. Soms geschiedt dit door een geheel volk, of een belangrijk deel ervan. Heeft u zich wel eens afgevraagd, waarom zoveel buitenlandse tijdschriften interessante verhalen en zelfs schandaaltjes over uw vorstenhuis publiceren, terwijl u hiervan in de Nederlandse bladen en tijd- schriften niets aantreft? Hier hoort u wel weer van alles over bv. het Engelse koningshuis enz..

De redenen? Een koningin is ook in uw dagen nog heilig en onaantastbaar in eigen land. Het is een pop, een ideaal, dat men zich als natie heeft gevormd. Met de werkelijke mensen, die daarachter schuil gaan, heeft een dergelijk beeld slechts weinig gemeen. Soms wordt een dergelijke pop een tijdlang bezield. Dan kan men het land, waarin dit geschiedt, gelukkig prijzen; zoals Nederland op het ogenblik. Want achter de pop van koninklijke waardigheid en gezag, achter het uiterlijke beeld, waarin alles steeds weer zo vriendelijk, waardig en prettig is, gaan mensen schuil, die werkelijk leven en denken, die werkelijk een hoger geestelijk bewustzijn hebben. In Nederland heeft u – achter het masker van de vorstelijke waardigheid – te maken met mensen, die werkelijk vanuit zich trachten te denken en te handelen en tenminste niet geheel beheerst en geschoven worden door anderen.

U behoeft niet ver naar het zuiden te gaan om een omgeving te vinden, waarin de banden heel wat stijver zijn geknoopt, waar vorstelijke personen meer de poppen zijn van een hof. Mensen, die misschien gaarne zichzelf zouden willen zijn, maar steeds weer worden geperst in een keurslijf van gebruiken en noodzaken, slaven van de meningen en wil van anderen, buiten eigen wil, maar hulpeloos gebonden aan het protocol, steeds weer eigen inzichten, wil en streven verloochende, steeds weer een schijnbeeld scheppende, i.p.v. werkelijke en levende wezens te zijn voor het volk, dat hen eert. Verbaast het u desondanks, dat men in andere landen wel over Nederland en in Nederland wel over de vorsten van andere landen schrijft? Dit is zo, omdat er een soort afspraak bestaat. In dit verband kunnen wij moeilijk spreken over censuur. Censuur is weer iets anders; maar het is een automatische terughoudendheid.

Indien men daartegen eens zondigt – denk aan de gevolgen van bepaalde publicaties in Engeland omtrent de vorstelijke fotograaf en de gezellige reizen van Philip naar Zuid Amerika – wordt er een storm ontketend. Dan tracht men met alle middelen de brutalen de mond te snoeren. Wanneer vorsten zich eens als mensen gedragen en anderen komen daar achter, steekt er vaak een stroom van verontwaardiging op. Waarom? Er is een afgodsbeeld aan- getast. Een pop dreigt teniet te gaan. Te zeggen, dat er op dit terrein een regelrechte censuur bestaat, is – evenals op menig ander terrein – voor uw eigen land wel overdreven, maar de zuivere waarheid hoort u toch ook niet, omdat men nu eenmaal niet de feiten alleen wenst te vermelden, zoals zij werkelijk zijn.

De achtergrond van dit alles is o.m., dat u door gedeeltelijke waarheden en het handhaven van de schijn zo gemakkelijk zoet gehouden wordt. Dit alles kunt u weer zelf controleren en de juistheid van het gestelde nagaan, door u bezig te houden met de verschillen in interpretatie en berichtgeving in de internationale pers. Indien nu een dergelijke afspraak over geheel de wereld zou bestaan, of over een groot deel hiervan, zult u de onjuistheden, de verdraaiingen en terughouding van feiten niet zo gemakkelijk meer kunnen constateren. Toch kunt u zelf wel nagaan, dat men bepaalde feiten nimmer zal willen publiceren, over geheel de wereld niet. Stel bv., dat tijdens een z.g. belangrijke conferentie enkele staatslieden en hoogwaardigheidsbekleders slaags zijn geraakt. Dat kan men u niet vertellen. Men zal immers alles steeds waardig en mooi moeten houden, opdat u niet beroofd wordt van uw verering voor de poppen, de maskers, waarachter deze mensen door de poppenmakers verborgen werden.

Al teveel gaat men uit van het standpunt, dat de mens niet de waarheid moet vernemen, maar eerder iets moet hebben, waar hij tegen op kan zien. Want, zo stelt men, alleen wanneer de mensen een verering, een aanbidding voor hun leiders kennen, zal het hen mogelijk zijn de mensheid naar het goede, naar het einddoel te voeren. Dit is echter zelfmisleiding. Wanneer iemand stelt, dat hij de christelijke naastenliefde steeds en intens beoefent, maar gelijktijdig een ander ras uitstoot en niet als bestaande uit gelijkwaardige mensen wil beschouwen, de leden van dit ras vernedert, vervolgt enz., zo blijkt uit zijn gedrag, dat hij niet waarlijk christen is, dan is zijn naastenliefde niet eerlijk, maar onoprecht. Op die feiten mag men afgaan bij het bepalen van zijn houding. Wanneer iemand stelt christen te zijn, en gelijktijdig zijn medemensen gelden en goederen tracht te ontnemen, is hij geen ware christen.

Wanneer iemand als priester, dominee, leraar e.d. stelt, de dienaar van de gemeenschap te zijn, maar gelijktijdig tracht die gemeenschap te regeren en geheel naar zijn hand te zetten, blijkt hij niet waarlijk een waardig priester, leraar enz. te zijn. Op deze kenbare feiten mogen wij onze houding baseren. Zij zijn deel van de waarheid, die de poppenmakers ons zo gaarne onthouden. Natuurlijk kunnen wij hieraan toevoegen, dat de waarheid van bv., de christelijke leerstellingen door het gedrag van christenen en hun leiders niet kan worden aangetast. Ik ben onmiddellijk bereid dit toe te geven; maar dan wordt deze leer, deze waarheid, op duizenderlei manieren misbruikt. Een reden om deze leerstellingen enz. met enig voorbehoud te benaderen. Zelfs mensen, die werkelijk iets bereikt en gepresteerd hebben, worden later vaak tot poppen gemaakt, zoals bv. Titov en Glenn. Deze mensen, die ongetwijfeld moed en bekwaamheid bezitten, die werkelijk iets gepresteerd hebben, worden tot idolen gemaakt, van wie men veel zal aanvaarden, wat men van anderen zou afwijzen. Zoals een bepaalde staat haar ruimtevaarders pousseert, zal een filmmaatschappij haar laatste starlet pousseren en zal een kerkgemeenschap haar laatste heilige wonderen, of openbaringen, etaleren.

Op dezelfde wijze brengen de z.g. grote denkers en filosofen steeds weer hun stellingen en opvattingen onder de aandacht van de mensen. Niet met een alleen op de verdienste van de stelling en opvatting zelf afgaande, maar door haar via gezaghebbende personen, of op  opzienbarende wijze aan de mensen kenbaar te maken. Vaak toont men u belangrijke dingen, maar men weigert u de mogelijkheid te geven ook te beseffen, wat daar allemaal achter schuilt. Betreurenswaardig is het, dat het maken van poppen, van schijnvormen, ook met de beste bedoelingen, wordt beoefend. Dat men tracht de mensen een zekere kennis of inzichten bij te brengen, maar niet de mogelijkheid heeft – of het niet wenselijk acht – op de werkelijke achtergronden in te gaan. Dan krijgen wij in een tijdschrift een – overigens zeer boeiend – betoog van Dokter X over kanker, terwijl Dokter Y een verhandeling in voor allen begrijpelijke termen schrijft, die in populaire termen duidelijk maakt, hoe furunkels – steenpuisten – ontstaat. Dokter Z vertelt u, hoe u zich het beste tegen zonnebrand kunt beschermen. Allen menen zij het goed, maar zij kunnen niet toegeven, dat zij zelf niet alles weten, hun eigen onzekerheid verbergende. Over de onwetendheid op het gebied van kanker bv. en het falen van alle gangbare therapieën kan men eenvoudig niet spreken, omdat men immers het gezag van de medische stand niet wil aantasten. Daarmee ontstaan valse beelden van ziekten, hun gevaren en de mogelijkheden deze te genezen.

Nog gevaarlijker zijn de goed menende wetenschapsmensen, die u geruststellen door u te vertellen, hoeveel radioactiviteit u kunt verdragen, voor dit u werkelijk schade zou berokkenen. De goede mensen, die dit verkondigen, hebben dat nooit met voldoende proeven op mensen kunnen proberen, gelukkig maar! Zij hebben alles berekend en zijn daarbij vaak eerder uitgegaan van de wens, dan van de werkelijke mogelijkheden. Zelden zal men u wel of niet met nadruk vertellen, dat een dergelijke verhandeling alleen op theorie berust, dat er geen werkelijke zekerheid bestaat, want dan zou u misschien wel eens op kunnen merken, dat men zich vergist heeft, of ook maar vergist zou kunnen hebben. Ongeacht de vele goede bedoelingen zijn dergelijke publicaties, maar ook plannen voor bescherming e.d. gebaseerd op de behoefte iets goed te doen, terwijl men de waarheid gelijktijdig niet durft te stellen, omdat men daarmee zijn macht – of belangrijkheid – teloor zou zien gaan. Ook in dit opzicht geldt: Houdt u zoveel mogelijk aan de feiten en maak enig voorbehoud tegen al, wat men u populair voorstelt, want ook in dit opzicht zijn de poppenmakers werkzaam, die u valse beelden wensen te geven om zo hun eigen plannen door te zetten, hun eigen doeleinden te verwerkelijken. Leef steeds volgens de werkelijkheid, die u zelf kunt leren kennen. Leef steeds volgens de waarheid, die uit de feiten blijkt.

Misschien zoekt u nu naar een mogelijkheid om de werkelijkheid aan de hand van de feiten gemakkelijk vast te stellen. Ook dit is eenvoudig:  Wanneer iemand u zegt, dat u buitengewoon braaf moet zijn, terwijl hij zelf zondigt, deugt er iets niet. Waarom wil deze mens dan, dat u braaf bent? Beantwoord deze vraag en u weet, wat de werkelijkheid is. In dit verband denk ik aan een van de nieuwste profeten: Deze geeft zijn volgelingen zeer strenge voorschriften betreffende hun leven en gedrag. Zelf houdt hij zich daaraan niet. Dat is volgens hem niet noodzakelijk, want hij kan toch niet “zondigen”. Dergelijke tegenspraken wijzen u er duidelijk op, dat hier iets niet in orde is, dat de werkelijkheid zeker niet kan zijn, wat een dergelijke profeet meent te mogen stellen. Wees voorzichtig, wanneer men u teveel belooft. Wanneer men stelt, dat u een hemels of aards paradijs zult verkrijgen, wanneer u maar precies leeft, zoals anderen dit wensen, dient u heel voorzichtig te worden. Indien men eerlijk is, zal men geen beloften doen, maar u de feiten en inzichten, de stellingen, zo duidelijk mogelijk voorleggen, opdat u zelf kunt besluiten.

Ik zal bv. u mijn gedachten en inzichten, met bijvoeging van redenen, verduidelijkt door voor- beelden, voorleggen. Maar ik kan u niets beloven als loon, wanneer u zich houdt aan mijn stellingen en inzichten. Het staat mij vrij te stellen, dat dit de juiste oplossing voor een probleem is, dat dit m.i. de werkelijke situatie is en dat zo de juiste levenshouding moet zijn. Maar ik moet het steeds weer aan u overlaten u een oordeel te vormen en zelf te beslissen, wat u zult doen of denken. Want alleen wanneer u zelf een oordeel vormt, zelf een besluit neemt, kunt u waarlijk als bewust mens leven. Wanneer u zich de moeite niet neemt na te gaan, wat juist is en wat niet juist is, wat voor u aanvaardbaar en verantwoord is en wat niet, dan verdient u niet beter dan door poppen geregeerd te worden. Wie innerlijke bewustwording nastreeft, zal steeds weer uitgaan van de vraag: Wat is voor mij aanvaardbaar? Wat is voor mij het resultaat van de leer, die men mij geeft? Wat kan ik langs deze weg bereiken? Let wel: het is slechts zelden nodig daarom iets aan te vallen. Natuurlijk heb ik deze avond vele waarden en stellingen aangevallen. Maar dit was noodzakelijk om u duidelijk te maken, waarover ik spreek.

Ik geef nog een kleine parabel: Er was een mens, die begon als soldaat, werd later officier en zelfs generaal. Hij dankte dit eerder aan toeval, dan aan eigen daden en verdiensten. Toch meende hij, dat hij – dankzij de positie, die hij bereikt had – alles beter wist dan anderen. Hij begon bepaalde verkiezingen ongeldig te laten verklaren. De uitslagen, zo meende hij, bevorderen het ontstaan van een dictatuur. Dit moeten wij met alle middelen voorkomen en hij werd zelf tot dictator. Zelf vond hij dit niet vreemd, zijn volgelingen noemden het goed. De mensen, die zelf nadachten, begrepen wel degelijk, dat men geen dictatuur kan voorkomen door een dictator aan te stellen. Deze generaal werd dan ook verdreven, de staatskas met zich – zoals te dien lande voor vluchtende dictators gebruikelijk te doen – en beklaagde zich over de onrechtvaardige wereld, die hem miskende.

Hoeveel mensen op aarde menen niet, zoals hij, dat zij bekwaam zijn, alleen omdat het hen nog nooit is tegengelopen, alleen omdat zij steeds het geluk hadden de juiste medewerkers, of de meest gunstige condities aan te treffen? Hoevelen onder u menen misschien, omdat zij nog nooit moeilijkheden met hun geloof hadden, dat zij toch geestelijk wel hoog moeten staan? Hoevelen beroemen zich niet op hun braafheid, terwijl zij in feite nog nooit de gelegenheid tot zondigen hebben gehad? Toch zijn het juist vaak dergelijke mensen, die menen de wereld zonder meer te kunnen verbeteren. Het is goed voor u dit te beseffen en de werkelijkheid steeds onder ogen te zien, steeds alle stellingen te toetsen aan hun vruchten.

Laat u niet door de poppenmakers bedriegen. Kijk niet naar de fraaie maskers, die zij vervaardigden, maar kijk alleen naar de praktijk. Bezie de wereld rond u; tracht uw eigen wezen te begrijpen en vraag u af, wat is voor mij en vanuit mijn denken goed? Wat is voor mij aanvaardbaar en juist? Alleen zó kunt u juist leven, innerlijk geluk, vrede en bewustwording vinden. Wanneer u zich bezig wilt houden of moet houden in het leven met geloof, politiek, wetenschappelijke verhandelingen, of openbaringen, vraag u dan steeds weer af: Wat is de praktijk? Want aan de vruchten zal men de boom kennen. Vraag u verder af, of u die praktijk kunt aanvaarden, of niet. Wees voor alles eerlijk t.o. uzelf, anders imiteert u de poppenmakers en vervaardigt van uzelf een masker, een schijnbeeld. Dan zijn uw goede manieren, moraal en cultuur niets anders dan een misleiding van uzelf en de wereld, u kunt uzelf niet veranderen.

Indien u valse maatstaven hanteert, een vals beeld van uzelf schept, voelt u zich als de arme gedresseerde aap, die de hele dag rondliep in jacquet met een hoge hoed en zelfs hand- schoenen. Het arme beest is van ellende gestorven, want het was zijn aard niet om zo te lopen. Zolang hij leefde, was hij nog kwaadaardig ook. Indien u zich bindt aan geestelijke wetten, onwaarheden, die niet bij uw wezen passen, of u bezighoudt met een cultuur, waarvoor u in feite geen enkel gevoel hebt, maakt u uw eigen leven rampzalig, zult u voor anderen een ondragelijk wezen zijn. Daarom: leef eerlijk en waar, opdat het werkelijke leven met al, wat daarin voor u belangrijk is, niet aan u voorbij gaat.