Een beetje esoterie

image_pdf

10 januari 1969

Nu heb ik in de loop der tijd u al zoveel over esoterie gezegd, dat ik er weinig meer over te zeggen weet. Daarom wil ik trachten mijn onderwerpje voor heden wat meer in de moderne sfeer met reclame en zo te brengen.

Een goed voorbeeld? “Meditatie goed voor u” of: “Ik wil …. bewustwording!!!!” Of misschien: “Werkelijkheidszin wast witter dan wit.” Of misschien zo: “Alle vlekken gaan uit uw ziel met liefde, het biologische voorwasmiddel.” Ik weet wel, dat dit wat raar klinkt. Maar laat ons eerlijk zijn: wanneer je alles goed nagaat, wordt er te veel reclame gemaakt voor dingen, die niet deugen en veel te weinig voor dingen die werkelijk van belang zijn. Waarom wel reclame voor bv. wasmiddelen en politieke partijen en niet slogans als: “Vrijheid, uw besef van leven.” “Waarheid, uw eeuwig zoeken”. Dit zijn wel slagzinnen, maar je zou er iets mee kunnen doen.

Want de mens, die zo druk bezig is met alle materiële bijzonderheden, meent maar al te vaak, dat hij geestelijke gemakkelijk af kan met een paar grote woorden. En de mens die zich zo druk bezighoudt met het geestelijke, meent vaak dat hij de rest ook wel met een paar woorden af kan doen. Voor mij is de moeilijkheid nu, dat ik iets onder woorden moet brengen, dat eigenlijk niet onder woorden te brengen is, omdat een esoterische werkelijkheid nu eenmaal niet bestaat uit woorden, ja, zelfs niet uit daden, maar uit innerlijke ervaringen. Innerlijke ervaring is de kleur, die ‘t leven krijgt, wanneer je beseft. Werkelijkheid is niets anders dan het gelijkblijvend besef, dat je uit verschillende innerlijke ervaringen overhoudt.

U denkt misschien dat ik heden weer wat aan de lichte kant ben. Maar je moet dan maar één ding onthouden: je kunt overal en voor alles slagzinnen bedenken, maar dat doet aan de waarde van het zo gestelde niets af. Je kunt zelfs vergelijkende rijmen maken als: “Met de KLM vlugger door de luchten, met de kerk sneller voor de werkelijkheid vluchten.” En voor een esoterisch genootschap zou de juiste leuze vaak moeten luiden: “Esoterisch groepsvervoer, toch voordeliger…” Want de kern van geloof en esoterie, komt vaak neer op een weglopen van de mensen voor zichzelf en voor alle feiten. En wat dat betreft kunnen wij de kerken en andere geloofssoorten, zoals politieke partijen, wel verwijten dat zij het de mens voor alles gemakkelijk maken, blind te zijn voor alle dingen, die hij liever niet wil zien. Zo ziet nieuwrechts bijvoorbeeld niet, hoe links het eigenlijk nog is, terwijl nieuw links niet wil begrijpen, hoe fascistisch het in zijn opzet is. Zo begrijpt eigenlijk een katholiek vaak niet, dat hij door zo rooms te zijn, eigenlijk niet meer katholiek is en daarom, wanneer hij waarlijk katholiek wil denken, niet meer waarlijk rooms kan zijn.

Misschien gaan deze woordspelingen u te ver. Laat mij dus nog wat verder gaan met het esoterische groepsvervoer. Wanneer je een uitstapje wilt maken op het terrein der esoterie, zijn er altijd wel groepen en kringen genoeg, die je kunnen helpen om op dit terrein wat aan sightseeing te doen. Zij vertellen je, hoe de kringloop van het leven is door alle sferen; vertellen je, hoe het menselijk lichaam omringd wordt door andere voertuigen, en vertellen je zelfs, hoe god en alle heiligen op je staan te wachten, of, wanneer dit niet het geval is, welke grote namen er bestaan, wat de wegen zijn en wat de rustpunten. Maar wat zij je niet kunnen vertellen is, hoe je naar een eigen persoonlijke bestemming kunt komen.

Slagzinnen zijn trouwens vaak bedrieglijk, evenals de voorspiegelingen daarin bevat. In de esoterie zowel als in het dagelijkse leven. Er is een stad, waarin men als slagzin gebruikte: “Houdt u niet van lopen? Neem de tram.” Maar het volk kent een tweede slogan: “Heb je haast? Ga dan maar lopen!” Ik citeer dit, omdat het mij toepasselijk lijkt. Wanneer je haast hebt om geestelijk iets te bereiken, dan moet je dit werkelijk zelf alleen doen, ondanks alle reclame en beloofde voordelen. Het is wel gemakkelijker met een groepje mee te gaan en misschien zelf graden te verwerven, maar hoe gaat het? Het als met een reisje: meneer Jansen wil het Rijksmuseum zien, maar meneer Pieterse wil de blote meisjes bekijken. En beide krijgen hun zin. Zo stopt ook een esoterische bus meestal overal, niet alleen daar, waar je zelf iets belangrijks zou kunnen vinden. Wie enkel het museum voor volkerenkunde wil zien, moet geen rondrit nemen, maar er alleen naar toe gaan.

De mens die aan esoterie doet heeft daarmede toch wel een bepaald doel. Of niet soms? Of weet u misschien zelf niet, wat u bedoelt, wanneer u zegt, dat u een doel hebt? Er zijn veel mensen, die hun doel omschrijven met de bedoeling duidelijk te maken, dat zij werkelijk een doel hebben, zonder te beseffen, dat zij met hun uitdrukking van een doel geen uitdrukking kunnen vinden voor hun bedoelingen, waaruit volgt, dat hun werkelijk doel niet is hun omschreven doel, en hun omschreven doel tekortschiet t.a.v. hun bedoelingen, waardoor zij het doel, dat zij werkelijk nastreven, ondanks al hun goede bedoelingen nooit zullen bereiken. Wat misschien een kunstje met woorden is, maar een waarheid, die ook korter gesteld kan worden: de meeste mensen willen zo algemeen streven, dat zij tot niets komen.

Wanneer je esoterisch wilt streven, moet je eerst weten, waar je eigenlijk naar toe wilt. Het is natuurlijk wel heel aardig om te zeggen: “Wij willen God en de kosmos leren begrijpen”, maar wanneer je het dan vertikt om te leren hoeveel één plus één is, omdat dit, vergeleken bij de kosmos zo onbelangrijk is, zul je volgens mij niet veel opschieten.

Alles heeft zijn begin; ook begin omvat mede de beginselen van hetgeen daaruit voort zal komen. De grote werkelijkheid, die de esotericus tracht te vinden, heeft zijn beginselen hier op uw aarde, daar, waar u zit. Wanneer u de beginselen, die u op aarde leert en beleeft, goed weet toe te passen, dan komt u vanzelf verder en leert u langzaam maar zeker, dat er naast 1+1 ook nog zoiets is als a + b. Misschien dat u van daaruit verder kunt komen tot die meetkundige definities, waardoor u zelf meer dimensies dan onmiddellijk door u beleefd worden, leert omschrijven, en op de duur daarmede zelfs leert werken. Dat laatste wil iedereen wel, neem ik aan. Maar ik heb nog nooit van iemand gehoord, die bv. in trigonometrie goed was, zonder dat hij ooit rekenen geleerd had. Wanneer u dus aan esoterie wilt doen lijkt het mij wel verstandiger, wanneer u eerst eens begint uw eigen wereld te bezien. Te leren rekenen als het ware.

Gewoon rekenen lijkt natuurlijk erg onbelangrijk, en leren in je eigen wereld, terwijl er mogelijk zoveel geheimen in de kosmos zijn, lijkt wel eens wat te nuchter. Hoe zou je, wanneer vele sferen op je wachten, je ook bezig kunnen houden met stellingen als 1 + 1 = 2?

Indien het u te eenvoudig lijkt, moet u over de eenvoudige dingen maar eens mediteren. U zult verbaasd zijn over de vele mogelijkheden en gezichtspunten, die er nog in kunnen schuilen. Als je leert, hoe je de waarden van je eigen wereld kunt omschrijven en vastleggen, zul je ook kunnen benaderen, wat er achter de onmiddellijk kenbare feiten gelegen kan zijn. Ik maakte zo even een grapje over de liefde, dat door u misschien niet zo werd gewaardeerd. Ik stelde toen, dat liefde een biologisch voorwasmiddel is. U meent misschien, dat dit te gek is. Maar zo vreemd is het toch weer niet. Werkelijke liefde komt namelijk tot een zekere mate van zelfverloochening.

Doordat je niet meer alleen aan jezelf denkt, leer je langzaam maar zeker vele dingen als bv. de zin van altruïsme beseffen, en daarmede verdwijnen uit uw besef enkele van de gemene vlekjes, die de mens “gezond verstand” pleegt te noemen, maar die men eigenlijk beter egoïsme zou kunnen noemen.

Vindt u het niet leuk of wel leuk? Wanneer u daarom niet lacht ziet u namelijk het tragische van de situatie in. Maar als u er wel om lacht, denkt u misschien weer: nu ja, voor mij geldt dit niet. (Onverstaanbare opmerking), waarmede wij terugkeren tot de gezonde maar oude praktijk van zelfbeschuldiging in de gemeenschap. Daarover gaat het echter niet. Zoals ik reeds zei, wil ik proberen mijn stellingen op een wat lichtere en modernere wijze te brengen, zoiets als u bij radio en tv. misschien soms vindt. Wanneer je de mens samen ziet met God – ook innerlijk – dan moet u zich dit ongeveer voorstellen als een interview tussen de Here God en uzelf.

Interviewers zijn vaak beroerde vraagstellers en krijgen daardoor ook van die beroerde vage antwoorden. Dat schijnt op het ogenblik veel voor te komen, wanneer ze op de tv. een minister onder handen nemen. Dan hoor je veel woorden, maar niets nieuws. Wanneer u God gaat ondervragen, is dat toegestaan. Hij geeft wel antwoord, maar Hij geeft u antwoord op uw vragen. Is het dan een wonder, dat vele mensen liever niet meer aan God geloven, omdat zij geen bevredigend antwoord krijgen? Denk maar eens aan de stupide vragen, die zij stellen.

Ze vragen soms: God, bestaat u wel? God geeft geen antwoord, want door de vraag te stellen, impliceer je immers, dat er iemand is aan wie je de vraag kunt stellen? Vraag je God over welvaart, dan zal God waarschijnlijk zeggen, dat welvaart iets is, dat aan ieder naar verdienste wordt gegeven. Wat de mensen dan weer niet nemen, want volgens hun oordeel zijn de verdiensten maar onrechtmatig verdeeld in de wereld. Daarbij maken zij de fout bij welvaart alleen maar aan de dubbeltjes te denken en niet aan innerlijke vrede. Op het ogenblik schijnt een van uw slagzinnen te luiden: “Met openbaar verkeer, meer welvaart op de weg”. Nu weet ik niet, hoe de jongelui dit interpreteren, maar ik vrees, dat het hier en daar met dat openbare verkeer de verkeerde kant uitgaat. Toch is de slagzin op zich wel bruikbaar, wanneer je haar van dubbelzinnigheden weet te ontdoen. Wat zou u zeggen van: “Met een open geest meer welvaart en besef.” Weet u, veel mensen doen mij denken aan iemand, die thuis alle luiken dicht gooit, in het donker gaat zitten en dan beweert, dat het toch maar een sombere wereld is.

Trouwens, wanneer ik sommige z.g. esoterisch hoogstaande mensen zie, heb ik het gevoel, dat zij zoiets doen. Zorgelijke geestelijke hoogvliegers met panne mopperen op de gehele wereld, de mensheid en wat er nog maar meer te bedenken is. Zij zien overal misstanden, maar kijken daarbij alleen maar naar de luiken, die zij zelf tegen de wereld hebben dichtgedaan. Die luikjes geven zij dan vaak nog namen ook: het luikje “zo hoort het”, het luikje “zo mag het niet”, het luikje “dat moeten anderen doen”, het luikje “zo staat het geschreven”, enz. enz. De mensen kijken alleen naar hun luikjes, die niets met de werkelijke wereld en het werkelijke leven te maken hebben en klagen dan steen en been over de sombere en onvolmaakte wereld van heden.

Waarop zij zich veelal onmiddellijk bij God beklagen en een persoonlijk esoterisch streven beginnen met het doel zelf en hoogstpersoonlijk in een betere wereld terecht te komen – wat volgens hen dan weer voor iedereen goed zou zijn. En als dit een verwijdering uit de afgekeurde wereld in zou houden, zouden zij daarmede nog gelijk hebben ook.

Een enkele keer kan men er wel in slagen door het zich richten op hogere waarden een wereld te verbeteren. Maar je moet toch niet denken, dat je alle problemen op kunt lossen door onmiddellijk met een andere wereld aan de gang te gaan. Ik heb zelfs wel eens gehoord, dat er mensen naar de Costa Brava waren gegaan en daar regen hadden, terwijl het in dezelfde tijd in Nederland tropisch mooi weer was. Zoiets komt misschien zelden voor in uw land, maar zelfs dat kan kennelijk. Ik heb het gevoel, dat dergelijke dingen wel veeleer voorkomen in het geestelijke klimaat wanneer de mens uit walging voor het heden ernstig aan het streven slaat in een andere wereld, zonder te begrijpen, dat de wereld, waarin hij leeft met enig streven heel wat beter zou kunnen zijn, dan hij deze nu met zijn veroordelingen zelf maakt.

Wanneer wij de werkelijke verhoudingen willen zien, zou dit misschien in woorden ongeveer als volgt kunnen worden uitgedrukt: In mij leeft het Licht. Wanneer ik het uitstraal, leef ik in een Lichte wereld, die vreugdig is en zon kent. Maar als ik mijn innerlijk Licht in de dievenlantaarn van mijn conventie wegsluit, leef ik in een duistere wereld, waarin slechts één enkel streepje licht soms te zien is, eenvoudig omdat ik het Licht in mij geen kans geef de duistere wereld in te komen. Je zou kunnen zeggen: alle formules, die ik vind voor de oneindigheid samen, zijn alleen nu maar een oneindige reeks van bêtises, daar men oneindigheid nimmer als mens kan omschrijven, maar hoogstens kan beleven. Maar wie de oneindigheid beleeft, zo moet ik daaraan toevoegen, beleef die oneindigheid elk ogenblik en elk ogenblik volledig. Iemand die één minuut leeft, kan meer oneindigheid kennen dan iemand die wel 100 jaren leeft, maar voortdurend bezig is te wachten op de oneindigheid, die morgen moet komen.

Wij zelf zijn het, die onze wereld maken, voor onszelf en misschien mede voor anderen. Wij zijn het, die aansprakelijk zijn voor de wereld, waarin wij leven, zover het onszelf betreft en waarschijnlijk ook tegenover anderen. Wij zijn het, die vreugde en leed bepalen door de wijze, waarop wij tegenover onze wereld staan en zo bepalen wij helaas al te vaak ook de houding in het beleven van anderen. Wij zijn degenen, die waarheid kunnen vinden, maar over het algemeen bang zijn voor de waarheid, omdat wij steeds weer bang zijn dan ook zelf in ons hemd te staan. Wij zijn degenen, die steeds weer precies weten, hoe anderen moeten doen en leven, maar die nog niet in staat zijn in waarheid te aanvaarden en te beleven, wat wij zelf zijn en doen.

Esoterie is zelfkennis, zo zegt men. Daarmede ben ik het geheel eens. Je zou kunnen zeggen: esoterie per les is zelfkennis per pond; wanneer je de les tenminste goed verwerkt. Maar dat heeft nadelen. Wanneer je er te veel van neemt, word je er misselijk van. Wanneer je de les op onjuiste wijze neemt, wordt de waarheid onsmakelijk en onverteerbaar. Esoterie is de erkenning van wat je zelf bent, maar dan niet alleen naar binnen toe. Naar binnen toe kun je veel droombeelden opbouwen zonder enige last of controle. Maar die beelden van ik en wereld naar buiten toe ook waar te maken, is moeilijk. Wanneer je sommige mensen innerlijk ziet streven, zie je dames à la Jeanne d’ Arc, Cleopatra, Venus, gerezen uit het schuim der golven, Demeters enz. en mannen à la Petrus, Paulus, Ichnaton enz. Dat alles is mooi en fier. Maar wanneer je dan eens kijkt, hoeveel daarvan naar de buitenkant doorschijnt, valt het wel heel erg tegen.

Denk nu niet, dat ik die uiterlijkheden dan wil veroordelen, ik wil alleen maar zeggen: meet je innerlijk toch geen grotere figuur aan, dan je naar buiten toe waar kunt maken.

Ik geloof niet, dat iemand van u overtuigd is, dat het ei belangrijker is dan de kip. Wat wij nu zijn, vooral in een stoffelijke wereld, is esoterisch niet meer dan een begin. Wij zijn het begin van een totale wereld, waarin wijzelf thuishoren, waar wij eigenlijk zelfs de scheppers van zijn, een wereld, waarin wij zelf een grotere waarheid leren uitbeelden en erkennen tegelijk. Zolang wij nog zover zijn dat wij beseffen dat dit alles maar een begin is, zijn wij nog niet eens uit het ei gekomen. Dus hebben wij ook geen redenen om te kakelen als volwassen kippen. En wat kakelt men dan? Iets wat lijkt op: ieder die beweert, dat er kippen zijn die eieren kunnen leggen, is gek. Want wij zitten in het ei en wij weten dus, dat de wereld een ei is… Neen. Dit is geen reclame als “eet meer eieren”. Ik zou eerder pleiten: breek meer eierschalen en besef, dat daarbuiten ook nog een wereld ligt, die groter en meer omvattend is. Tracht de werkelijkheid te vinden. Maar ja, wat is voor een mens de werkelijkheid? De feiten, verminderd met alles, wat men liever wil vergeten en nadat men alles, wat te hoge eisen zou kunnen stellen, heeft onderdrukt. De werkelijkheid van vele mensen is als een politieke waarheid: een leugen, die steeds geamendeerd wordt, maar desalniettemin zelden betrekking heeft op de werkelijke feiten.

U vindt dit niet erg esoterisch? U hebt gelijk. De waarheid over jezelf toegeven is nooit erg esoterisch, nietwaar? In de esoterie moet alles edel en mooi zijn of op zijn minst worden.

Menigeen beschouwt esoterie als een zachte geur van eeuwigheid die langzaam ten hemel trekt.

En als je dan de werkelijkheid beziet, blijkt die meer weg te hebben van een methaangas, dat je, zodra er iets in een erkenning van feiten ontsnapt, eerst de neus op doet halen. Wat hatelijk moge klinken, maar waar is. Want zolang esoterie gepaard gaat met en soort geestelijke status tegenover anderen, een soort interne verwaandheid wordt, waardoor je meent de fouten van anderen te kunnen of te mogen dulden, is het iets, wat ten hemel stinkt. De enige ware esoterie is de praktijk, voortkomende uit een innerlijke zelferkenning, gedragen door het besef van Hogere Kracht. De enige juiste weg tot de waarheid voor mensen is de voortdurende herziening van hetgeen men als waarheid aanvaardt, met een steeds weer aanvaarden van de kernwaarden, die onveranderlijk blijken te zijn. Dit geldt zelfs, wanneer je die kernen alleen aanvoelt en nog niet weet te omschrijven. De enige innerlijke weg tot God is de erkenning van God in alle dingen die je beseft, tot je beseft zozeer deel te zijn van de Totaliteit, dat je God ook in eigen wezen erkent en Hij tot u ook kan spreken vanuit uw eigen wezen. En deel zijn van de Totale Kracht betekent niets anders dan ophouden te spartelen met eigen krachten tot je erkend hebt, wat de Totaliteit eigenlijk wil.

image_pdf