Tarot

30 april 1971

De tarot is een mystiek kaartspel, waarin een edelman is toegevoegd aan de normale figuren koning, koningin, boer en verder een groot arcanum van 22 kaarten.

Maar voor wij kunnen spreken over de mogelijke waarde en betekenis van dergelijke kaarten, moeten wij eerst een antwoord vinden op de vraag van waar zij eigenlijk stammen. In de eerste plaats wil ik dan constateren dat het kaartspel zelf betrekkelijk jong is, ook al denken vele mensen dat het reeds bestond in de tijd van de Batavieren, of zelfs werd uitge­vonden door Egyptenaren of Feniciërs. Maar spelen, die iets gemeen hebben met de nu nog bestaande kaarten, vinden wij toch werkelijk eerst rond 1200 na chr.

Het grote arcanum van de tarot kunnen wij wel terug­vinden in de oudheid, wanneer wij allereerst letten op de be­doeling en geen bezwaar hebben tegen het gebruik van geheel andere symbolen.

In Babylon treffen wij een soort wichelspel, waarbij eveneens symbolen op kleitafels een rol spelen. Wel moet wor­den opgemerkt dat aan de vaste symbolen hier andere voor een bepaald doel gemaakte tafeltjes kunnen worden toegevoegd, zodat er geen sprake is van een arcanum dat uit een vast aan­tal symbolen zou bestaan.

Ofschoon dit orakel hoort onder de macht van Nabu, noemt men het “de tekenen van Sin”, zodat het in feite behoort tot de maanmagie.

Ook in Egypte bestaat een dergelijk wichelspel, waarbij de tekens op steentjes gegraveerd zijn. Hierbij komen meerdere voorstellingen voor, die toch wel sterk aan de latere tarot­kaarten doen denken. Maar het is moeilijk te beweren dat het oude spel inderdaad uit Egypte stamt en mogelijk zelfs zou stammen van Hermes Toth, ook al beweren vele mensen, met Court de Gébelin aan het hoofd, dat dit de werkelijke bron is. Deze stelde dit rond 1730 en het was voor hem heel eenvoudig zoiets te beweren, daar er niemand was die kon bewijzen dat zijn verklaringen niet juist zouden zijn. De naam van het woord wordt wel afgeleid van Ta roth, wat “weg der koningen” zou betekenen. Waarschijnlijk is, dat wij te maken hebben met een omzetting van het woord rota, d.i. beweging of kringloop der dingen. Zien wij naar de mogelijk vroegste vormen van dit spel in Europa, zo blijkt dat iets, wat sterk aan het grote arcanum herinnert, rond 1000 na chr. in Spanje wel wordt ge­bruikt, waarbij de voorstellingen echter op de kabbala zijn geënt en het geheel onder meer wordt gebruikt voor op de magi­sche kabbala gebaseerde wichelarijen.

Wie zich bezig wil houden met de tarot en de betekenis van de kaarten, dient zich m.i. dan ook te realiseren dat wij hier te maken hebben met een mengsel van oude wicheltekenen en voorstellingen, die langzaamaan geformali­seerd worden en aan in de mode zijnde systemen worden aange­past, tot wij terecht komen bij de zgn. Spaanse waarzegkaarten, waar wij naast de tarotvoorstellingen op de kaarten ook astrologische tekenen, getallen e.d. aantreffen.

Indien wij willen nagaan, wat de mogelijkheden en beteke­nis van de tarot in Europa is, zullen wij daarbij niet uit mo­gen gaan van de oudste kaarten. Deze immers dragen vaak af­wijkende voorstellingen, zij zijn met de hand gemaakt en waren in zuid Europa in omloop. Hiervan is naar ik meen, slechts een enkel spel nog grotendeels bewaard. De vervaar­digers gebruiken echter allerhande symbolen, die in de nu bekende spelen niet meer voorkomen en de voorstellingen, die ook nu nog overal voorkomen, zijn in detail zo afwijkend dat niet meer van een gelijkheid, maar hoogstens van een zekere overeenkomst kan worden gesproken.

Wij zullen bij de beschouwing van de tarot hoogstens uit kunnen gaan van de vroegste Parijse uitgave. In 1596 worden de eerste spellen met groot arcanum daar gedrukt. Deze kunnen als basis voor alle andere tarotdrukken worden be­schouwd. Toch komen binnen 50 jaren ten minste 3 verschillende versies hiervan in omloop.

De oorzaak van de afwijkende symbolen is hierbij waar­schijnlijk het feit dat men nieuwe blokken sneed voor een volgende oplage en daarbij bepaalde details over het hoofd zag of afwijkend weergaf.

Opmerkelijke afwijkingen hierbij zijn o.m.: Een andere volgorde of zelfs samenstelling van de voorwerpen op de tafel van de jongleur, juggler of goochelaar, de eerste kaart van het arcanum. De gehangene komt voor hangende aan een arm van een kruis, aan een eenarmige galg en aan een op twee stammen steunende balk. In enkele gevallen hangt hij geheel recht, in latere versies is een van de benen los en vormt een soort 4. In 1684 wordt een versie uitgegeven, waarbij alles in spiegelbeeld is gedrukt, zodat links en rechts verwisseld zijn. Enkele commentatoren zijn van mening dat het hier gaat om een uitgave voor of door satanisten die in die dagen nogal in groten getale voorkwamen.

Wanneer men dus deze uitgaven beschouwt als een weerga­ve van de oude, mogelijk uit Egypte stammende waarheid en de beelden esoterisch wil gaan duiden, zijn er dus nogal wat moeilijkheden. Niemand weet immers welke voorstellingen de juiste zijn, terwijl bij de interpretatie aan elk detail een bijzondere betekenis wordt gegeven. Wat op zijn minst tot verwarringen kan voeren.

Om u een meer algemeen voorbeeld te geven: de magiër wordt wel beschouwd als de antithese van de ingewijde en heet de duivel of een verbond met de duivel weer te geven, maar kan kennelijk ook geduid worden als: de man van wetenschappen, de begaafde, de mens die in het leven slaagt, dit laatste voor­al in combinatie met het kasteel, de matigheid of de koning.

Degenen, die de toekomst met deze kaarten willen voorspel­len, komen veelal terecht in een waarzeggersromantiek, waarbij de voorstellingen zeer willekeurig worden geduid als bv.: U ligt dicht bij de toren en naast de maan met huilende honden, zodat u op moet passen voor een man, geboren onder het teken leeuw, die binnenkort uw weg zal kruisen. Het zal u zonder meer duidelijk zijn dat dergelijke uitleggingen niets meer of minder zijn dan kolder.

Wat is dan de werkelijke betekenis van het spel? Het is grotendeels gebaseerd op oude wicheltekens. Deze zijn echter in een bepaald systeem gebracht. Beziet men de wijze, waarop het systeem is opgezet, zo blijkt dat wij met de kaarten van het groot arcanum praktisch alle innerlijke roer­selen van de mens kunnen bestemmen en uitleggen. De ‘matigheid’ bv. schenkt van de ene kruik in de andere en beeld als zo­danig bij associatieve waardering ook de overdracht van gaven en krachten uit.

Het is dan ook mogelijk een structuur van het groot ar­canum te bouwen, waardoor de mens tot een associatieve erkenning en waardering van zijn innerlijke ontwikkelingen kan komen. Dit is natuurlijk iets anders dan het netjes in volgorde neer­leggen van de figuren om hieruit de toekomst te lezen.

Het groot arcanum, in cirkelvorm of driehoeksvorm gelegd, ofwel met 21 dan wel met 12 kaarten wordt bij degenen die een werkelijke studie van dit spel maken, dan ook ge­bruikt om innerlijke beweegredenen en mogelijkheden weer te geven en zo de werkelijke betekenis te verklaren van de meestal in rechthoek of vierkantsvorm gelegde kaarten van het zgn. klein arcanum dat de wereld en haar werkingen heet uit te beelden. Ook langs deze weg tracht men vaak de toe­komst te bepalen, ofschoon de werkelijke bedoeling van deze opstelling eens was eigen leven en lot beter te leren be­grijpen en mogelijk zelfs te leren beheersen.

Daar de voorstellingen van de kaarten symbolisch zijn en in wezen bestaan uit voorstellingen, die zowel gemakke­lijk kunnen worden onthouden als ook op vele verschillende wijzen kunnen worden geduid, gebruikt men de tarot ook wel als magisch symbool en vormt men er zelfs soms iets mee dat be­doeld is als magische cirkel.

De mens, die deze uitgelegde kaarten beziet, wordt door de symbolen tot allerhande gedachten gebracht. Wanneer hij de geheimen of geheime betekenissen van die kaarten kent – wat niet bij iedereen het geval zal zijn – komen vele esoterische begrippen in zijn denken op de voorgrond.

Wij mogen dus stellen dat dit in feite een schouwingsmethode is, waarbij het geschouwde niet alleen tot de innerlijke waarden van de mens of diens lot beperkt zal blijven, maar de kaarten eveneens doelmatig kunnen blijken om in de mens zelf oplossingen te suggereren bij filosofische of zelfs meer praktische problemen. Voor dit laatste zouden volgens mij de tarotkaarten in feite bedoeld zijn. Maar men gebruikt, zoals reeds gezegd, de kaarten ook soms zonder het grote arcanum, voor vele ande­re doeleinden. Het is dan ook niet geheel zonder redenen dat men de kaarten wel eens des duivels prentenboek noemt. Want in de christelijke gemeenschappen heeft altijd de neiging be­staan om iemand die enigszins anders denkt of werkt dan in deze gemeenschappen gebruikelijk is, te beschouwen als een soort duivelvereerder.

Het zal voor iedereen zonder meer duidelijk zijn dat de wijze van schouwen en zelfs van kaartleggen en voorspellen uit de kaarten heel wat mensen tot denkbeelden hebben gebracht die de geestelijke overheden voor hun schapen allesbehalve juist achtten.

Iemand heeft eens gezegd: De ideale voorstelling van de goede herder is bij vele kerkelijke autoriteiten die van een herder die lange toespraken houdt tot zijn kudde die daarop amen heeft te blaten.

Met dit alles heb ik over de betekenis van de tarot ­kaarten op zichzelf nog niet zoveel gezegd. Ik ben ook niet van plan deze allemaal afzonderlijk voor u te behandelen. Het zou ons m.i. ook veel te ver voeren.

Zien wij bv. naar de magiër of de duivel, zoals deze wordt afgebeeld op de oudste kaarten, zo valt ons op dat de magiër niet alleen op een troon zit en omringd is door werk­tuigen die tot de magie behoren, maar achter de troon een symbool bevat. Dit symbool is het oorspronkelijke symbool van Baphomet, echter verenigd met het kruis.

Deze voorstelling stamt waarschijnlijk uit bepaalde ridderorden, die zich aan het beoefenen van de magie hadden gewijd.

Beziet men deze kaart, zo krijgt men het gevoel dat de magiër zich afwendt van de eenzijdigheid. Hij aanvaardt, gezien het symbool achter zich zowel het kruis, het symbool van de verlossing als de demonische krachten en wendt zich middels zijn instrumenten en machtsmiddelen tot de wereld. Hij probeert de uiting van alle krachten in zijn wereld moge­lijk te maken en te beheersen. De magiër geeft een all round indruk.

Later wordt deze kaart vervangen door de duivel, die dan aan ketens twee satellieten vasthoudt, waarvan er een wit en een zwart is. Ook hier weer een mengen van licht en duister in een macht dus. De betekenis van de kaart wordt bepaald door de relatie, die zij heeft met omliggende kaar­ten, maar domineert altijd het geheel van het spel.

Er is in het groot arcanum maar één kaart, die door de magiër of duivel niet gedomineerd wordt en waarvan de invloed op omliggende kaarten sterker wordt geacht: ‘De gehangene’ of ingewijde.

De magiër gaat kennelijk geheel op in de wereld. Zijn tegenstelling, de ingewijde of ‘gehangene’ wendt zich juist ge­heel af van de wereld en heeft daaraan geen deel. Hij hangt ondersteboven, wat schijnt te zeggen dat het geheel van de wereld voor hem slechts een keten is, een hinderpaal voor zijn verdere vlucht. Men stelt wel dat hij met het hoofd naar beneden wordt afgebeeld, omdat hij in feite in de hemelen zou willen wandelen, maar dit nog niet bereikt heeft. Bij bepaalde edities wordt daarom zijn wezen teruggeleid tot de elementen, wat dan tot uiting komt in het cijfer 4 dat door zijn lichaam wordt gevormd. Een van de omschrijvingen zegt: Ik leef en zie, maar kan geen deel hier aan hebben. Het geheel van de wereld is mij een kwelling, daar zij mij belet in te gaan tot de werkelijkheid.

Wat doet denken aan een andere uitspraak: Ik word om­ringd door Maya. Deze ketent mij, maar ik verlang slechts de begoocheling te overwinnen, opdat ik bewust de werkelijk­heid zal mogen beleven.

De duiding van deze voorstelling is kenmerkend voor de wijze, waarop wij tot een meer esoterische verklaring van de kaarten plegen te komen. Een typerende kaart is ook de jongleur (goochelaar). De plaat toont een potsenmaker, die goochelt op de kermis. Op zijn tafel liggen verschillende voorwerpen, die elk een eigen betekenis hebben, zoals twee messen, bekers, munten.

In enkele versies liggen op de tafel drie voorwerpen, die doen denken aan het spel met de drie hoedjes of doppen, dat u misschien wel kent: het beste oplichtersspel dat ooit bedacht is, waarbij het slachtoffer dient te raden onder welk hoedje de erwt of munt ligt. Men beweert overigens dat deze oplichterij reeds gebruikt werd in bv. de oude haven Ostia voor Christus’ geboorte.

In een andere versie liggen op de tafel een zwaard, een kelk en een zegel. In alle gevallen heeft de goochelaar een staf in de hand, die omhoog wijst. De andere hand is naar beneden gericht. Dit zou kunnen wijzen op de hermetische stelling: zo boven, zo beneden. Hij schijnt zich tot een onzichtbaar auditorium te wen­den en wordt wel omschreven als de man, die een waarheid ver­kondigt, waarin hij zelf niet geheel gelooft. Elders wordt hij aangesproken als gezondheid, ziekte, overleg of als de letter alpha, die aan het begin van de koninklijke weg staat.

Van deze kaart komen de meeste varianten van voorstel­ling voor. Men zegt wel eens dat hier in wezen sprake is van een mens, die met de waarheid zijn spel speelt. Op het gevaar af dat u mij vervelend vindt, zou ik willen stellen dat hij doet denken aan een politicus, die de waarheid speels voor eigen doeleinden gebruikt zonder te beseffen dat die waarheid hem en al wat hij denkt te doen wel eens in betekenis zou kunnen overtreffen.

Zo zijn er 21 kaarten plus soms een extra, die allen een situatie weergeven, waarin een mens kan komen te verkeren, een symbool voor persoonsinhouden. Wie de kaarten ernstig beschouwt, zal daaruit vaak kunnen begrijpen, waar hij krachtens zijn innerlijk eigenlijk thuis zou kunnen horen. De symbolen zijn zodanig gekozen dat het beschouwen van één of meer kaarten bij de mens bepaalde associatie zou moeten wekken. Het resultaat van bestudering zou een reeks van denkbeelden omvatten die in jezelf oprijzen en waardoor je tot bepaalde erkenningen of ervaringen zou kunnen komen. Deze mogelijkheid tot het vinden van innerlijke ervaringen en in­zichten is volgens mij het enig belangrijke in verband tot de tarot. O, je kunt deze kaarten, zoals vele andere dingen, na­tuurlijk gebruiken om er mee waar te zeggen. Men kan natuurlijk zeggen: hier liggen de ster, het zwaard en de engel in uw om­geving, dus zal er rond u strijd komen, maar alles zal goed aflopen. Maar de betrouwbaarheid van dergelijke uitspraken is gelegen in het innerlijk schouwen van de voorspeller en heeft slechts weinig of niets te maken met de kaarten zelf en hun onderlinge ligging. Wanneer iemand u dus veel vertelt over uw toekomst aan de hand van deze kaarten, moet u maar denken: de voorspeller weet misschien zelf niet beter.

Je kunt de toekomst immers nooit kennen aan de hand van bepaalde kaarten. Pas wanneer men niet in de eerste plaats op de kaarten zelf af schijnt te gaan, zou men kunnen veronderstel­len dat het leggen van de kaarten en de wijze waarop zij vallen, alleen dienen om een innerlijke toestand te bereiken, waarbij voor het ik een nieuwe wereld open bloeit. In die toestand zal dan soms, maar lang niet altijd, een schouwen in tijd en ruimte en zo een voorspellen mogelijk maken. Men kan erop wijzen dat vele oude wijzen tarotkaarten of dergelijke tekens gebruikten om zo de juiste concentratie te bereiken enz. Maar men dient zich hierbij wel te realise­ren dat de gebruikte tekens vaak onderling zeer sterk ver­schilden en dat hun taak in feite was, bepaalde, soms zeer ingewikkelde leerstellingen enz. in de herinnering terug te roepen. Vele groepen gebruiken soortgelijke voorstellingen, vooral wanneer vele mensen analfabeet zijn, om op eenvoudige wijze een lering – op voor iedereen die haar kent eenvoudige methodiek gebaseerd – in het bewustzijn te doen oprijzen. De Catharen bv. gebruikten een dergelijke reeks afbeeldingen, waarbij verschillende afbeeldingen van Jezus’ lijden.

Zij gebruikten deze reeksen van afbeeldingen a.h.w. in de plaats van evangeliën enz. Men dient zich te realiseren dat het geschreven boek in die dagen zeer zeldzaam, groot en zwaar was, terwijl slechts weinigen goed konden lezen. Met deze eenvoudige reeksen voorstellingen kon men zich alles wat men over de leer had gehoord, weer te binnen brengen en aan anderen overdragen, waarbij de prenten werden ge­bruikt om hetgeen men mededeelde a.h.w. te illustreren.

Pakken kaarten hebben hier dus een taak bij de evangelie­verkondiging. In Italië worden soortgelijke ” boeken kaarten” gebruikt door de alchemisten. Deze mensen, die voortdurend zoeken naar Aqua tofana, aurum vitae e.d. gebruiken een reeks van voorstellingen, die als geheugensteuntjes dienen. Men kan dus zeggen dat in vele gevallen kaarten en voorstellingen die met de tarot vergelijkbaar zijn, werden gebruikt om bepaalde dingen in het bewustzijn te fixeren. De kaarten dienen hier dus als een soort ezelsbruggetje, waar­door men bepaalde belangrijke stellingen en zelfs recepten gemakkelijk kan onthouden.

De neiging het tarotspel als voorspellend te gebruiken zien wij eerst algemeen worden in het Frankrijk van de 17e eeuw rond 1650. Men dient hierbij te beseffen dat dergelijke kaarten toen reeds enige verbreiding genoten. In Frankrijk hebben altijd vele occulte, mystieke en magische loges bestaan. Wij horen daarvan reeds in de 14e eeuw en ook heden bestaan dergelijke groepen nog steeds. Wie echter meent dat de magische groepen behoefte zou­den hebben aan dergelijke “boeken” van kaarten, vergist zich. In de tijd dat de kaarten een meer algemene verbreiding vinden, bestaan reeds vele uitvoerige grimoires, waarvan er zelfs meerdere in druk verschijnen.

In deze groepen heeft men kennelijk geen behoefte meer aan voorstellingen als steun voor de herinnering of als methode van beschouwing, als contemplatie-mogelijkheid. Hier keert uiteindelijk het spel weer terug naar zijn oorsprong en dient voornamelijk als wichelmethode. Hierdoor is ook verklaarbaar, waarom juist in deze tijd vele nieuwe typen en aangepaste beeldvoorstellingen geïntroduceerd worden. Zelfs de gewone kaarten veranderen van beeld. In die dagen werkt men nog met roeden of zwaarden, bekers, munten en speren of spaden, die overeenkomen met de nu gangba­re klaveren, harten, ruiten en schoppen.

De wijze waarop men deze gewone kaarten verandert, kan ons ook iets zeggen. Wanneer harten bv. getekend worden als vruchten, heeft dit reeds een betekenis. En wanneer wij constateren dat opeens Chinese munten op de kaarten voorko­men, terwijl roeden of de zwaarden opeens de vorm van (kromsabels) krijgen, dan is er kennelijk een grote aandacht voor de oosterse denkwijzen en mag men aannemen dat in een periode, waarin deze veranderingen voorkomen, men ook getracht of ge­pretendeerd zal hebben oosterse magie en wijsbegeerte te introduceren.

Misschien hebt u het gevoel dat ik maar niets zeg over de betekenis van de kaarten zelf. Maar wat kan ik u daarover zeggen zonder gevaar te lopen onzin te verkondigen? Wanneer ik u moet gaan vertellen dat bv. de ‘ridder van schoppen’ een spion aanduidt, of een donkere jonge man die vijandig is, zo kan ik u beter verwijzen naar boeken die pretenderen ge­schreven te zijn door wezens als “la Gitana” of desnoods door madame Lenormand. Indien u waarzegspelletjes wilt spelen, zijn die aanduidingen niet slechter of beter dan andere. Maar ik hoop dat u nu begrepen zult hebben dat een kaart van de tarot pas werkelijk betekenis krijgt, wanneer hij in de mens iets wekt. Het gaat niet om het volgen van bepaalde uitleg en aftelsystemen, waarbij bepaalde kaarten dan bovendien nog heten te staan voor de invloed van Saturnus of Mercurius. Hoogstens kom je tot een ernstige misvorming van je astrologische kennis door het gebruiken van kaarten als planeet en sterrensymbolen.

De werkelijke betekenis van de kaarten is associatief. Elk beeld dat beschouwd wordt, doet u denken, brengt u denk­beelden uit het onderbewuste naar boven, brengt u dingen, die u mogelijk reeds lange tijd geleden hoorde, weer te binnen. De kaarten stimuleren het denken en wekken bepaalde gedachten die bij iedereen weer anders kunnen zijn.

De zo ontstane mogelijkheid tot persoonlijk schouwen, is de enige werkelijke betekenis, die ik kan toekennen aan het tarotspel of kaarten daaruit. Volgens mij is het niets meer of minder dan een middel om jezelf beter te leren kennen, het onderbewuste meer in de bewuste gedachteprocessen in te schakelen en soms zelfs een zekere harmonie te bereiken t.a.v. niet stoffelijke machten.

Indien u hierop nog vragen of commentaren hebt, kunt u daarmee nu beginnen, want ik vind het niet noodzakelijk aan dit onder­werp nu meer woorden te wijden.

  • Maar dat voorspellende spel, hoe wordt dat gespeeld?

Ik heb u daarop mijn visie duidelijk gegeven. Indien u er desondanks pogingen mee wilt doen: Ga naar de eerst beste zaak in feestartikelen en vraag daar een boekje met handlei­ding voor kaartleggers, werkende met waarzegkaarten. Want de waarzegkaarten zijn merendeels op de tarot gebaseerd. Dan gaat u naar een boekhandel, die zich bezighoudt met occulte werken en vraagt daar naar tarotkaarten en omschrijving daarvan. Heeft men de kaarten niet, dan kunt u waarschijn­lijk een plaat kopen, waarop alle afbeeldingen voorkomen die u dus zelf kunt uitknippen en opplakken. Dan legt u de kaart, maar geloof niets van hetgeen u zo omtrent de toekomst onthuld wordt.

  •   Kun je uit dit spel een soort kosmologie, de weg van de mensheid op aarde halen?

Dat kan ook. Je kunt n.l. uit de kaarten alles halen, wat je erin wilt zoeken. Dat is een kwestie van interpreta­tie. Het graderen van de kaarten in twee tegenover elkaar staande groepen van 11 kan u helpen om een kosmologie te vinden, of zelfs een kosmogonie, die volgens u past. Maar wanneer u dit doet, moet u zich niet vergissen. Want dergelijke dingen liggen niet in de kaarten, maar in uzelf. Er komen bij het beschouwen van de kaarten vaak heel wat gedachten in je los. Maar daar het de beschouwer is en niet de kaart zelf die voor het ontstaan aansprakelijk is, lijkt het mij niet veilig om te stellen dat de kaarten de werkelijke bron zijn. Juist daarom heb ik zo sterk de nadruk gelegd op het associatieve element dat bij werken met kaarten zo belang­rijk is. Ik kan daaraan nog toevoegen dat in de loop der tijd de kaarten steeds meer gestileerd werden tot algemene symbolen, zodat alle voorstellingen op de kaarten voor het merendeel van de mensen inderdaad associatieve betekenissen hebben gekregen.

  •   Kunt u nog kort de kaart de heremiet (de kluizenaar) bespreken?

De heremiet of kluizenaar is een van de kaarten die nogal van uiter­lijk is veranderd, al staat hij voor voorzichtigheid en nadenken. De huidige voorstelling toont ons een soort mannetje in de maan, kompleet met lamp en staf. Vroeger noemde men deze kaart ook wel de eenzame of eenzaamheid. De afbeelding was toen een reeks bergen op de achtergrond met daarvoor de gestalte van een mens. Hiermede wilde men uitdrukken dat iemand, die werkelijk ongebonden is, de werkelijk eenzame, juist door zijn gebrek aan bindingen en bezigheden, beter de verten kan zien. Van de heremiet zou men kunnen zeggen: hij zoekt met zijn lamp naar waarheid en licht, steunende op de staf van zijn beheersing en macht. Op de plaat komt soms, maar niet altijd, een bundel voor. Men zou deze kunnen interpreteren als een: overal draagt de mens zijn lasten met zich. Voor mij is de betekenis: het ongebonden zijn en gelijktijdig terugvallen op jezelf, op zelferkenning. In het isolement kun je misschien iets meer omtrent jezelf ontdekken, maar om­dat je jezelf verliest in verband met de wereld en de wereld zo niet meer werkelijk kent of beheerst, kom je zelden langs deze weg iets verder.

Daarom wordt in het spel de heremiet ook niet geïnter­preteerd als bewustwording, maar wel vaak gezien als een op­gang naar de ingewijde. Men stelt: iemand die eerst geheel met zichzelf geconfronteerd is geweest, zal op de duur genoeg van zichzelf krijgen en de wereld weer intrekken. Hij ziet dan echter de waarheid van de wereld en erkent in de wereld de dingen die hij in zichzelf probeerde te ontvluchten. Hierdoor wordt hij ingewijd in de werkelijkheid der dingen maar is niet meer in staat als andere mensen te leven in de wereld van de mensen. De heremiet is dus een fase op de weg. Zijn staf is vaak voorzien van 5 verdikkingen die men dan in verband tracht te brengen met de chakra’s. In de oude versies stelt men echter dat de heremiet verbonden is met de natuur, waarbij zijn staf de verbondenheid met de (oude) elementen weergeeft. In vele voorstellingen heeft de staf echter dergelijke uitwassen niet. Wel is zij soms van boven gespleten, zo weergevende dat iemand die in eenzaamheid leeft, steunt op iets. Dit kan een geloof zijn of een weten. In de eenzaamheid zouden deze dingen echter met zichzelf strijdig dreigen te wor­den. Een oude verklaring stelt: in de eenzaamheid erkent men de strijdigheden in eigen wezen, zowel als in de wereld. Men wordt hierdoor voorzichtiger en erkent de tegendelen in het bestaande, waarbinnen wij leven. Deze laatsten maken het dan volgens de stellers weer noodzakelijk dat wij zowel onszelf als de wereld leren aanvaarden. Overigens noemde ik de heremiet alleen als stap op de weg naar de gehangene, de ingewijde. Ik moet hieraan volledigheids­halve toevoegen dat hij op gelijke wijze als een voorfase op weg naar de magiër of duivel kan worden gebruikt, wanneer de kaarten dit aangeven.

Dat was dan dit onderwerp. Tot mijn spijt ben ik niet werkelijk deskundig, zodat ik u niet de gehele geschiedenis heb kunnen geven. Maar mijn kennis van de hoofdzaken is toch voldoende om mijn betoog betrouwbaar te maken.