27 november 1981
Wij zijn niet alwetend of onfeilbaar. Bovendien dient u zelf na te denken. Waarmee u meteen kunt beginnen, want u bepaalt de avond vandaag. Welke onderwerpen hebt u in petto voor mij?
Het onderwerp luidt: De vredesbeweging een loot van de nieuwe tijd.
Wanneer u het mij vraagt, in de bedoelde zin is het eerder lood om oud ijzer. Wij moeten eerst eens goed begrijpen, wat er achter die vredesbeweging schuilt.
In de eerste plaats is hierin een zekere politieke gedrevenheid. U zult mij vergeven wanneer ik hier constateer dat deze in hoofdzaak gericht is tegen de V.S. en de invloed daarvan in Europa. Daarnaast tegen de NATO of NAVO Dit dwingt mij te stellen dat er in de vredesbeweging een wel zeer grote mate van eenzijdigheid te vinden is.
Ten tweede zien wij dat de kerken of beter een bepaalde interkerkelijke beweging hieraan deel is gaan nemen. Bezie je de wijze waarop dit gaat en vooral ook de mate van goedkeuring die ook door de meer behoudende belijders hieraan wordt gegeven, zo moet men zich ook realiseren dat de deconfessionalisering de laatste jaren in dit land nogal sterk is toegenomen.
Wanneer de kerk zich zou opstellen tegen een beweging als deze, die vrede wil en a.u.b. geen atoombommen en desnoods eenzijdige ontwapening, zo zouden de kerken moeten toegeven dat zij in feite staan achter het geweld en de belangen van het kapitaal. En dit zou haar, zeker bij de jongeren, heel wat zieltjes kunnen kosten. Let wel, ik zeg niet dat dit alles overal bewust zo overwogen is, maar deze factor speelt zeker, bewust of onbewust, in de houding van vele kerkelijken mede een rol.
Ten derde hebben wij te maken met enkele politieke partijen die zich direct of indirect achter die vredesbeweging willen stellen, of wanneer zij dit oorspronkelijk al niet hebben gedaan, toch graag een graantje populariteit mee willen pikken nu het eenmaal zo is gelopen.
Want een dergelijke omvangrijke vredesbeweging betekent ook een kiezerspotentiaal. Door te laten voelen dat je hen volgt, achter hen staat in ieder geval, heb je de kans dat een groot deel van deze mensen voor jou stemt en niet voor de ander die mogelijk vindt dat dit alles maar onzin is. Ook hier vind ik niet bepaald zuivere oprechtheid zonder meer.
U moet mij niet kwalijk nemen dat ik dit zo zeg. En kijk je verder en zoek je naar de oorzaak dat zovele mensen zich bij die vredesbeweging hebben aangesloten of zich daarmee verbonden voelen, zo moeten wij eerlijk blijven en toegeven dat de meesten onder hen niet bepaald door idealisme bewogen worden. Zij zijn gewoon bang en niet zonder redenen, want er is op het ogenblik een atomaire “overkill” aanwezig, waardoor men de gehele aarde, inclusief de mensheid en alles wat er verder op leeft, met als mogelijke uitzondering alleen eenvoudige organismen die leven in de diepe zeeën, drie tot vier malen zou kunnen vernietigen. Die mogelijkheid is er dus al. Daar behoeft volgens mij verder niets bij te komen. Het feit dat men desondanks verdergaat met het ontwikkelen en aanmaken van dergelijke wapens, ja, het opstellen van dergelijke wapens in vele vormen wordt langzaamaan benauwend. De mensen gaan beseffen dat het volgende Hiroshima wel eens vlak bij Amsterdam zou kunnen liggen en kennelijk heeft niemand er behoefte aan de resten van zijn kinderen of kleinkinderen alleen nog te zien als ingebrande schaduwen op een nog overgebleven stuk beton van een verder praktisch verteerde stad. Angst die zeker vertaald in idealisme en dergelijke zaken, een angst die eenvoudig verdrongen moet worden. Maar wij moeten toch met de feiten rekening houden en niet alleen met de uiterlijke verschijnselen zonder meer.
Dan moet je ook constateren dat de vredesbeweging zovele geheel verschillende invloeden omvat, dat je haar niet per se kunt zien en benoemen als een ontwikkeling die eigen is aan deze nieuwe tijd zonder meer. Er zijn misschien mensen die eerlijk en oprecht menen dat het goed zou zijn om desnoods dan maar eenzijdig te ontwapenen. Ook volgens mij zou dat waarschijnlijk wel het beste zijn. Maar het betekent dan wel een enorme reeks van politieke en ook economische consequenties. Ik geloof niet dat de meeste mensen die daarvoor zeggen te zijn, ook deze gevolgen zonder meer zullen willen en kunnen dragen.
Dus alleen degenen die werkelijk en precies weten waarover zij het hebben en die bovendien nog bereid zijn desnoods zichzelf en anderen op te offeren aan hetgeen zij tot stand brengen of willen brengen, zouden door mij beschouwd kunnen worden als loten van een nieuwe tijd. Voor de rest betekent het eerder het kopen van een lot in de levensloterij, waarbij men hoopt een ontwapenen te bewerkstelligen en daardoor het leven voor zich en zijn nageslacht althans enige jaren veiliger te maken.
Wanneer u wilt kunt u nu protesteren. Geen opgekropt gemoed dat uit wenst te barsten?
Vragen
Ik ben het niet met u eens. Ik vond dit iets geweldigs. Ik meen dat de burgers eindelijk de ogen zijn opengegaan en dat zij beseffen ook iets te kunnen doen zodat de leiders niet behoeven te denken dat zij alles maar voor het zeggen hebben. Er is sprake van een wedloop, van een steeds maar meer tegen elkander opbieden met atoombommen en raketten. Waar blijven wij dan ergens?
Dat kan ik u zonder meer zeggen: Wanneer men nog lang zo door blijft gaan ongetwijfeld komen velen massaal aan onze kant. Zoals u het stelt is het inderdaad heel mooi en ik kan mij indenken dat u zich met vele anderen hebt laten verblinden door de massaliteit, de sfeer van verbondenheid zoals deze tijdens een dergelijke demonstratie ontstaat.
Maar zouden die zelfde mensen nog zo eensgezind demonstreren wanneer zij zouden beseffen dat het doorzetten van hetgeen zij eisen, wel eens neer zou kunnen komen op het prijsgeven van ongeveer de helft van hun inkomen? Ik vrees dat men in dat geval opeens niet meer zovele mensen de straat op zou weten te krijgen. Toch is het een feit dat dit bijna zeker het gevolg zou zijn van een wegvallen van alle wapenindustrie en bij eenzijdige ontwapening bovendien het toenemen van de moeilijkheden bij het verkrijgen van grondstoffen en afzetmogelijkheden.
U moet mij dus maar vergeven dat ik niet zo heel erg onder de indruk kwam van de sfeer enz. Het was groots, het was goed. Akkoord. Degenen die er aan mee hebben gedaan, zullen daaraan zeker een gevoel van blijdschap en een groter gevoel van zekerheid aan hebben overgehouden. Plus mogelijk een paar pijnlijke voeten, maar die moet je er dan maar voor over hebben. Zoals een vriend van mij reeds opmerkte: dit idealistische trimmen is in ieder geval goed voor de geest en de gezondheid.
Maar wij moeten, geloof ik ons niet laten misleiden door dit enthousiasme. De mensen die nu hiervoor te hoop zijn gelopen, zullen morgen voor iets anders evenzeer te hoop kunnen lopen, wanneer zij evenzeer en van even vele zijden en even langdurig worden beïnvloed in een bepaalde richting. Dat is natuurlijk een pijnlijk besef, dat weet ik wel. Het zou veel beter zijn om te denken aan een uiteindelijk ontwaken van de mensheid, over een vrede die uiteindelijk uitbreekt door de invloed van het gewone volk.
Maar wanneer er onder het gewone volk vrede uitbreekt, zo ontaardt die al snel weer in strijd en bovendien schijnt de huidige vredesbehoefte nogal wat last te hebben van roodvonk. Wat men nodig zou hebben om werkelijk in dit opzicht iets te bereiken, is heel iets anders: de bereidheid om te zeggen en te menen dat men in geen geval meer wil vechten. Dan is er een dreiging nodig als bv. het duidelijk aanbrengen van een voldoende zware atoomlading ondergronds in eigen land. Dan zal je kunnen zeggen: wij hebben verder geen wapens, maar wanneer je ons aanvalt moet je wel beseffen dat je ons land nooit zult kunnen bezetten. Je zult ons volk en onze mogelijkheden nooit door geweld kunnen bezitten. Liever gaan wij de lucht in en nemen heel wat van u en de uwen mee.
Zoiets durft natuurlijk geen weldenkend mens aan. Toch is dit de enige zekerheid voor enige vrede die men kan scheppen. Dus de zelfzekerheid dat je geen eens de middelen bezit om de ander te bedreigen, maar dat zij aan de andere kant nooit de mogelijkheid zullen hebben om jou te bereiken of te beïnvloeden. De zekerheid ook, dat hij zijn aanvallen nooit zal kunnen rechtvaardigen in de ogen van anderen en eigen volk, omdat hij niet aangevallen kan worden en alleen uw vernietiging en die van een groot deel van zijn eigen belangen zal kunnen bewerkstelligen.
Maar zelfs indien dit onder meer mogelijk zou zijn, zo meen ik dat de meeste mensen de consequenties van een dergelijke opzet niet zullen aandurven, zo min als zij de consequentie van een eventueel algemeen vredesstreven zullen aanvaarden, wanneer zij beseffen welke moeilijkheden dit, naast de vele goede zijden, met zich kan brengen.
De nieuwe tijd brengt natuurlijk wel dingen die wij terug kunnen vinden in uw demonstratie, zoals het gevoel van algemene verbondenheid, terwijl men in feite geïsoleerd een beetje in de massa ronddrijft. Denk aan de vele voorbeelden die u dan ongetwijfeld ontmoet hebt, zoals een man die er wat ambtelijk en droog uitziet en al lopende omgeven is door een aantal punks en met hen dan loopt te schreeuwen dat hij vrede wenst.
O, ik vind het een schitterend schouwspel. Zoals ook die oma, die nu moeizaam mee strompelt, omgeven door een groep jongelui die haar vriendelijk aanmoedigen, ofschoon zij in meer normale omstandigheden waarschijnlijk eerder zouden proberen haar tasje te stelen. Ik vind het werkelijk een schitterend schouwspel.
Neem mij niet kwalijk dat ik probeer de feiten te zien. De mentaliteit van het ogenblik, zeker, dat zou de mentaliteit kunnen zijn van Aquarius. Maar dan zou zij wel als een spontaan verschijnsel moeten ontstaan en niet al gevolg van een soort opgeklopt enthousiasme, als een soort massale zelfhypnose ten aanzien van zaken waarvan men de werkelijke betekenis en waarde nog niet eens geheel kan overzien.
O, ik begrijp de mensen die nu denken: moet de geest een gebeuren dat voor ons zo groots was, dan terugbrengen tot iets anders dat in vergelijk in feite een beetje… nu ja, schamel is? O, wij kunnen natuurlijk meedoen met de gangbare suggesties en uitroepen dat het in ieder geval goed is dat de politici nu eindelijk weten dat het volk niet alles neemt. Maar weet u wat het gevolg van zoiets is? Dat deze politici koortsachtig gaan zoeken naar andere formuleringen waardoor, naar zij menen, het volk niet neer zal beseffen dat zij nog steeds datgene doen wat zij reeds altijd van plan waren. Al valt dan misschien enkel malen een praatje van een minister president voor de tv uit, omdat de man er geen behoefte aan heeft nu juist het achterste van zijn tong te laten zien.
Denkt u werkelijk dat u met dergelijke demonstraties, zelfs indien het geen half miljoen mensen, maar een miljoen zou zijn, invloed uit te kunnen oefenen? Meent u nog steeds dat het volk de macht heeft? Laat u dan maar eens nakijken, U beseft niet eens wat de werkelijke samenstelling is van uw zgn. democratieën. Wat weet u van de verkokering van de ambtenarij? Wat weet u van de beperkingen van de mogelijkheden die er bestaan voor allerhande ministers, staatssecretarissen, voor parlementariërs? Hebt u enig begrip van het catch als catch can dat er internationaal en nationaal maar al te vaak wordt gespeeld, zij het dat de grepen en aanvallen meestal meer verbaal zijn dan directe actie?
U ziet alleen de buitenkant, u ziet Schmidt, Brezjnev terwijl zij elkander vriendelijk aangrinniken. Wat overigens bewijst dat beide heren voor een Oscar in aanmerking zouden moeten komen. U ziet hen met een glimlach die uitdrukt dat zij uiteindelijk samen toch veel goeds bereikt hebben, afscheid nemen van elkaar. Dit terwijl zij in feite elkander liever zouden verwensen omdat geen van hen enig gehoor heeft gevonden voor zijn voorstellen en argumenten. In beide kampen heeft men die genoteerd en vervolgens afgewezen.
Denkt u nu werkelijk dat je een Helmut Schmidt, een Brezjnev of een Reagan zover zou kunnen krijgen met al uw demonstraties, dat zij toe zouden geven: “ik heb het verkeerd gedaan”?
Er komt toch een ogenblik waarop men dit inziet?
Luister: een moderne staatsman is voor een deel een mens met veel doorzettingsvermogen, voor een deel een redelijk goed acteur en zodra hij staatshoofd wordt, ook nog iemand die de teksten die anderen voor hem schrijven snel en goed uit het hoofd weet te leren. Deze mensen kunnen geen ongelijk bekennen, omdat het niet alleen hun ongelijk is, maar dat van een grote en machtige groep.
U denkt dat het Reagan is, die bepaalde dingen door wil zetten? Het is Reagan zelf niet, maar het Pentagon, Haigh en bepaalde anderen met militaire en zakelijke bindingen. Dat zijn degenen die werkelijk aan de macht zijn. Ongelijk bekennen betekent voor de stroman niet alleen een afgang, maar zelfs levensgevaar.
Zeker, de minister president kan in de USA een veto uitspreken. Maar hij kan overstemd worden en kan zelfs zijn werkelijke macht geheel verliezen.
Iets dergelijks geldt voor bv. de heer van Agt, die zijn eigen voorkeur had kunnen volgen en met de VVD verder had kunnen gaan, wanneer hij had gesteld anders niet te willen. Ik meen dat dan het CDA hem grotendeels zou zijn gevolgd daarin. Maar dan had hij niet de mogelijkheid gehad werkelijk te regeren omdat hij dan geen meerderheid zou hebben. Hij moest dus wel anders doen. Denkt u dat daarom zijn denken veranderd is of dat de gehele ambtelijke planning, die jaren vooruit loopt ook maar iets werkelijk zal afwijken? Waarom dacht u, dat men al die heffingen wil? Omdat die zo nodig zijn voor vrede en de werkgelegenheid? Wel neen. Dat geld kun je wel anders vrijmaken. Maar dat betekent dan wel de aantasting van een aantal heilige koeien, de aantasting van een aantal salarissen en de aantallen ambtenaren. Dat betekent dan een terugdringen van staatsbemoeienis en staatszorg. Zoiets kun je niet doen. Wanneer je probeert dit te doen dan verlies je de steun van je ambtenaren en daarmede je werkelijke invloed, zover die bestaat.
Maar dit zijn dingen die men tijdens een vredesdemonstratie pleegt te vergeten. Na afloop denkt men dan: wij hebben het hen allen met elkaar toch eens lekker laten zien. Luister, die jongen die opstaat in de klas en zijn tong uitsteekt tegen de meester heeft het die man toch ook maar eens lekker laten zien. De hele klas lacht. Maar wie betaalt uiteindelijk de rekening, wie gaat voor straf naar de directeur toe? Wie ligt er wakker van? Niet de meester.
Je moet naar ik meen, proberen alle dingen te zien zoals zij zijn. Dat betekent dan, dat de vredesbeweging in deze dagen zo sterk is dat zij enige invloed heeft. En dat betekent gelijktijdig dat er een offensief zal worden ondernomen om deze vredesbeweging in bepaalde delen daarvan althans te ontkrachten in die delen die in de huidige politiek niet bruikbaar zijn. O, degenen die voor de voornemens en denkwijzen van de staat het gevaarlijkste zijn, zullen wel niet in een concentratiekamp komen, maar zij belanden toch wel in een dossier waarin heel netjes opgeschreven staat wie en wat je bent, wat je al dan niet gedaan hebt en op welke punten men je eventueel zou kunnen pakken.
O, ik weet dat officieel voor dit doel geen instanties in uw land bestaan. Maar zij zijn er. In uw land alleen zijn er zelfs 3 op het ogenblik. Denk dus na, probeer de feiten te zien. Zeker, de “Hollandse ziekte” is een gezonde ziekte, zoals de leuze vermeldt. Daar ben ik het mee eens. Maar dat betekent dan nog niet dat al die demonstraties, zelfs indien die over de gehele wereld plaats zouden vinden, veel werkelijk kunnen veranderen. Dat laatste kunnen de eenvoudige mensen alleen wanneer zij ook bereid zijn risico’s te nemen, wanneer zij bereid zijn om offers te brengen en hun voormannen niet alleen confronteren met hun protest maar hen ook daadwerkelijk bij verkiezingen e.d. op de vingers willen tikken Maar wie durft dat aan. De beste vredesdemonstratie die in uw land maar denkbaar zou zijn, zou ongetwijfeld bestaan uit een door eenieder weigeren belastingen, gemeenteheffingen e.d. te betalen voor definitief vaststaat dat alle atoomwapens van de Nederlandse bodem verdwenen zijn. O ja, wanneer voldoende anderen dit doen, zult u wel meedoen. Maar er zijn er immers niet genoeg? Daarom gebeurt zoiets niet.
Wat nu nog een kleine koerswijziging is, kan over 10 jaren op een grote verandering uitlopen. Ook nu staan mensen met hun meubelen op straat vanwege weigering iets te betalen.
Hoeveel mensen blijven 10 jaren enthousiast? En dan zou u nog anderen er toe moeten brengen om bv. tijdens een verkoping als die waarop u doelt te voorkomen dat die ook maar enige winst of het gewenste bedrag zou kunnen opleveren, zodat de overheid ziet dat het uiteindelijk te kostbaar is om op deze wijze nog druk uit te oefenen.
Maar dan wordt het moeilijker. Dit betekent iemand die uitgezet wordt onmiddellijk onderbrengen, desnoods bij jezelf, ook al heb je in feite daarvoor de ruimte niet. Dat betekent iemand die men water, gas en licht afsnijdt, voorzien daarvan middels een lijntje en een slangetje onder het motto: dat mag misschien niet en kan gevaarlijk zijn, maar wanneer het niet anders kan, doen wij dat wel even.
Wanneer het zover komt dat de mensen zo voor elkaar gaan opkomen en het zozeer met elkaar kunnen eens worden, erken ik onmiddellijk dat hier een loot van een nieuw tijdperk kenbaar wordt. Want eerst dan zullen wij kunnen constateren dat de mensen zich niet meer bij voorkeur bezighouden met: wat denk jij en wat denk ik? Maar zich bezighouden met de vraag: hoe men tezamen beter kan leven en hoe men het eigen leven een vorm en inhoud kan geven, waardoor men geen bedreiging vormt voor anderen en gelijktijdig zichzelf niet schaadt of zelfs vernietigt zonder een dwingende reden.
Eerst wanneer het zo ver komt – en dat duurt, naar ik vrees, nog wel wat langer dan tien jaren – ben ik bereid te stellen dat hier de tekenen van de kracht van Aquarius duidelijk kenbaar worden. Maar zolang de mensen in een gezamenlijke roes demonstreren en vervolgens weer ijverig verder gaan met het verdedigen van hun eigen belangen, zonder zich af te vragen wie en hoe zij schade berokkenen, zie ik daarin nog geen kenbaar teken van een nieuwe era. Vergeef mij.
Wanneer een grote massa samenkomt, wordt zij een gevaarlijk object. Zij denkt dan zelf niet meer. Toch zag ik hierin een druppeltje ten goede, want die krankzinnige wedloop in bewapening stuit op mijn gevoel ethiek. Dat is zo ontzettend…
Ik kan u wel begrijpen en ben onmiddellijk bereid elk argument dat u aanvoert zonder meer te billijken – vanuit uw standpunt dan. En misschien mag ik dan nog wat idealistisch materiaal op tafel leggen?
Wij moeten iets doen tegen de apartheid in Zuid-Afrika? Indirect wordt dit land door Nederland nog steeds uitstekend bediend. Boycot Chili? 4 Nederlandse banken financieren mede wat er daar ook nu nog gebeurt. Hetzelfde geldt voor andere Zuid-Amerikaanse landen. Ook die landen met een wrede dictatuur waartegen men demonstreert en waar eenieder hier te lande schande over spreekt.
Er zijn heel wat bedrijven in uw land die mede demonstreren en zich openlijk verzetten tegen een steeds verdergaande bewapening, maar die ondertussen maar al te graag elke legerorder noteren die hun kant maar uit zou kunnen komen.
Dit zijn dan enkele feiten. Het is niet voldoende om tezamen mooie kreten te krijten en mooie speeches te spreken, samen in de roes van het ogenblik uit te roepen: hier zijn wij en wij zijn ertegen.
Wil je werkelijk iets bereiken, dan moet je ook bereid zijn de rekening te betalen wanneer die zo dadelijk gepresenteerd wordt: de rekening die je eigen idealisme immers met zich brengt.
Maar zodra het gaat over banen, inkomen, vermindering van rijksbijdragen voor werkelozen enz. dan stuiven degenen die door hun daden dit zelf mee hebben veroorzaakt wild op en verzetten zich nog veel sterker en massaler tegen de aantasting van eenmaal verkregen rechten. Deze feiten zijn het mede, die mij er toe brengen te zeggen: hetgeen men hier heeft gezien was goed, hoopgevend in zekere zin, maar voor mij was het nog lang niet een duidelijk kentekenen voor het aanbreken van een nieuwe era.
U zegt niets over de mogelijkheid iets te doen voor de vrede door ons bv. in te spannen voor het bestrijden van de honger de wereld. Of verwacht u daarvan niet veel?
Weinig. Hongerigen voeden is altijd goed. Maar breng je daardoor werkelijk vrede? Zolang de mensen niet te eten hebben, is het enige waaraan zij denken: hoe kan ik nog iets te eten krijgen? Geef hen voldoende te eten en zij zullen u zeker niet dankbaar zijn, maar zich gaan afvragen waarom zij dat alles vroeger niet gehad hebben. En u bent in hun ogen daaraan dan de schuld.
Mogelijk klinkt het u vreemd in de oren, maar uw weldaden tegen over derdewereldlanden resulteert maar al te vaak in een haat tegen de weldoener. Wanneer u dus dergelijke acties ziet als een weg naar dé vrede, kan ik alleen maar zeggen: volgens mij niet.
Wanneer u uit menselijke, morele en ethische overwegingen niet wilt toelaten dat er waar dan ook mensen moeten verhongeren, dat u zich blijft verzetten tegen het martelen van mensen in andere landen en wat dies meer zij, zo is dit volgens mij normaal. Het is gezien de maatschappij waarin u leeft volgens mij uw plicht en dit wordt nog eens bijzonder onderstreept door de door u aangehangen humane of religieuze achtergronden.
Maar denk niet dat u daarmee de vrede bevordert. Werkelijke vrede kan eerst dan ontstaan wanneer een andere vorm van wedijver tussen de mensen mogelijk is en algemeen aanvaardt wordt. Oorlog is niets anders dan een wedijveren van groepen en machten met elkaar. Zij grijpen naar dreiging en geweld, omdat zij menen hun eigen meerwaardigheid op geen enkele wijze – hoe dan ook – voldoende te kunnen uiten.
Vandaar ook de economische oorlog die gevoerd wordt. Vandaar deze niet geheel legale manipulaties op de goudmarkt de laatste 7 jaren, waarbij de Sovjet Unie ongetwijfeld een belangrijke rol heeft gespeeld. Vandaar ook die vreemde manipulaties met granen over de gehele wereldmarkt, die hoofdzakelijk door een aantal zaken in de USA worden beheerst en door de staatsleiding aldaar worden goedgekeurd. Waarbij zakelijke eerder dan morele overwegingen dit doen resulteren in een export van granen naar Rusland in hoge mate, ofschoon dit land officieel nog steeds heet de vijand te zijn.
Trouwens, wanneer je vrede wilt hebben op aarde doe je er goed aan te beginnen bij jezelf. Maar wanneer je, om vrede roepende, onmiddellijk bereid bent alle burgers die het niet met je eens zijn af te rossen – en dat is meerdere malen gebeurt – dan denk ik niet dat je daar veel goeds mee uitricht.
En wanneer je bezig bent te collecteren voor hongerende landen of bv. voor de nu hongerlijdende Polen, een betrekkelijk klein deel van de bevolking aldaar – dan geef je zeker die anderen daardoor een steuntje in de rug. Maar denkt u werkelijk dat je door het leveren van een x-aantal pakketten met voedsel, kerstbroden, melkpoeder in grotere hoeveelheden en zelfs medicijnen iets kunt veranderen aan de werkelijke ellende in Polen en haar oorzaken? De ellende in Polen is gewild, is deel van een scenario dat de macht van de vakbonden moet breken. En daaraan kunt u feitelijk niets doen. En wanneer u er wel werkelijk iets aan zou kunnen doen, dan zou het gevolg eerder meer geweld zijn in dit gebied dan vrede.
U hebt met zijn allen nog niet in de gaten hoe alles in elkaar zit. U denkt dat het alles nogal simpel is: Voed de hongerigen, zorg dat iedereen gelukkig is. Best.
Maar hoe wilt u dan reageren wanneer die anderen voor hetgeen u hen tijdelijk meende te geven niet zelf willen werken? Als blijkt dat men zelf maar zeer weinig of zelfs niets wil bijdragen tot een blijvende oplossing van het probleem? Wanneer er een grote boom staat met daarop een enkele parasiet, dan is dit mogelijk een leuk gezicht. Maar wanneer diezelfde boom door een grotere reeks parasieten wordt omstrengeld, beteken dit zijn dood.
Daarom meen ik dat u, in het belang van de mens en van de vrede, er beter aan doet de mensen te helpen om zelf iets te doen, zelf iets te zijn. En al klinkt het hard, dan is het beter dat die mens op de grens van het verhongeren blijft leven, maar de kans krijgt voor zich voedsel te verbouwen, dan dat hij voldoende voedsel van anderen kan krijgen en dus liever blijft zitten om even van zijn ellende bij te komen, waarop door verwaarlozing van mogelijkheden een volgende maal hetzelfde verschijnsel zich herhaalt en nog feller toeslaat.
Ik wil u er op wijzen dat dit in feite in meerdere zgn. arme of derde landen is gebeurd, terwijl men elders uw hulp aan hongerenden wist om te zetten in gelden voor wapenaankopen. Hetzelfde bij zgn. bevrijdingsbewegingen die men steunt. Het is volgens mij beter de mensen eerst eens onder die onderdrukking te laten lijden tot zijzelf dit niet meer kunnen verdragen. Dan pas zijn zij enige steun waard, mits zijzelf zich onthouden van die gedragingen die hen tegen anderen in opstand deden komen.
Vanuit mijn standpunt lijkt een dergelijke benadering mij beter dan een ondersteunen van in feite zeer kleine minderheden, dan het steeds weer acties voeren tegen en desnoods gewapend ingrijpen bij dictaturen die u onuitstaanbaar acht. Besef dat je, wanneer je de hongeringen zonder meer allen te eten gaat geven, je maar één ding zeker bereikt, een aanmerkelijke toename van het bevolkingsaantal op aarde. Maar geen vrede.
Vrede, werkelijke en blijvende vrede is op aarde nu nog niet denkbaar, omdat elk volk, elke natie zijn eigen maatstaven aanlegt, zijn eigen begrippen hanteert en eigen meerwaardigheid proclameert. En hoe jonger een natie is, hoe primitiever hun standpunten zullen zijn, bezien vanuit uw eigen beschavingsvorm. Verder blijkt dat vooral de leiders van dergelijke in feite zeer arme, hongerige en prille naties lijden aan een soort übermensch complex waaraan zij alles opofferen, zolang zij maar de kans hebben hun eigen grootheid luidkeels ook naar buiten toe te verkondigen.
Vrede op aarde is eerst mogelijk wanneer de mensen in zichzelf vrede vinden en niet door het voeden van de hongeringen, niet door vredesdemonstraties en niet door dwang. Zij is alleen te bereiken door een grote verandering in de mensen zelf. Zolang je jezelf niet hebt verandert, denk ik dat je, wat dit betreft, dan ook niets in de wereld zal kunnen veranderen. Wat mij als antwoord op dit punt voldoende schijnt .
Wie heb ik nu allemaal tegen mij ingenomen? Ik zal maar niet naar een ander onderwerp gaan vragen. Dat moet een volgende spreken dan maar opknappen. Ik heb het goed geacht u al deze dingen te zeggen, ook al weet ik dat het mij niet alles in dank is afgenomen. Daarvan ben ik mij terdege bewust. Maar ziet u dan zelf niet welke tendensen er op het ogenblik zijn?
Ik heb niet de bedoeling een prognose te geven. Maar bemerkt u dan niet hoe overal en op elk gebied de spanningen oplopen en niet teruglopen? Bemerkt u dan niet, hoe op elk gebied: sociaal, economisch, politiek, de tegenstellingen in feite elke dag scherper worden? En denkt u dan nog werkelijk dat je dergelijke ontwikkelingen met enkele demonstraties of desnoods stakingen uit de weg kunt ruimen?
Ik zeg u één ding 1981 wordt, wat dat betreft, een erg lastig jaar. Meer werkelozen. Meer protest tegen de offers die men zal moeten brengen om de situatie ook maar enigszins te veranderen, meer geschipper heen en weer. Weer een mislukken van de bezuiniging van de staat op haar eigen kosten en uitgaven in uw land en elders.
De derde wereld toont een aantal kleine oorlogen. In vele landen zijn in de loop van het jaar zeer bloedige revoluties te verwachten die zeer waarschijnlijk aan het einde van het jaar nog steeds een overbodig bloedvergieten met zich brengen.
In de wereldhandel zijn enkele pieken. Hier en daar loopt alles even weer wat beter, maar eenieder probeert zijn grondstoffen en producten zo duur mogelijk te verkopen en daarom alles schaars te houden. Het gevolg van dit alles is, dat verbruikspatronen over de gehele wereld aanmerkelijke wijzigingen ondergaan en dat juist daardoor degenen die dachten economische macht te bezitten grote slagen zullen moeten incasseren. Dit geldt ook voor bepaalde oliemaatschappijen ofschoon dezen, door zich in te dekken door investeringen in andere vormen van energiewinning waarschijnlijk wel kunnen redden. Van bepaalde Arabische belangen en sjeiks zal dit niet gezegd kunnen worden.
En dit alles zal ongetwijfeld aanleiding worden tot vele grote demonstraties en heus niet alleen in Amsterdam of Den haag – want de residentie krijgt ook enkele malen een beurt in het komende jaar. Maar ook in Londen, Parijs en zelfs in de USA, waar o.m. Times Square in New York getuige zal worden van een ontstellende demonstratie. Vele van deze demonstraties gaan uit van idealen zoals vrede, maar in feite zijn zij steeds meer tegen iets dan voor iets.
Japan komt met enkele opzienbarende uitvindingen, die een omwenteling op het gebeid van elektronica kunnen betekenen. Gelijktijdig is het meer dan waarschijnlijk dat in de loop van het jaar een van de grootste politici plus enkele zakenlieden die tezamen een trust hebben, in moeilijkheden komen en vermoedelijk door eigen hand naar onze kant komen om daar hun schulden nog eens goed te overzien.
Het wordt in het komende jaar steeds duidelijker dat er ergens iets verrot is, maar niemand weet wat. Daarom zou aan het einde van 1982 in vele landen wel eens de roep om een sterke man kenbaar kunnen worden. En dit is het meest gevaarlijke wat er bestaat, een goede dictator kan zeer veel goeds doen en veel tot stand brengen, maar hij heeft altijd rond zich mensen die zijn bevelen moeten uitvoeren en dezen plegen bezeten te geraken van de macht, zelfs indien hun chef aan deze neiging zou ontkomen.
Er komen steeds meer rechtse tendensen naast de zgn. linkse en alternatieve invloeden naar boven en zij zijn geneigd hard, ja, middels terreur hun initiatieven door te zetten.
Wanneer je het gehele jaar overziet, denk je dat het veel erger had kunnen zijn. Maar de meeste mensen zullen aanpassingsmoeilijkheden hebben gedurende dit jaar die niet voor de poes zijn.
Heel veel mensen zullen dan ook terug gaan hunkeren naar oude tijden zonder te beseffen dat zij wel degelijk over de middelen beschikken om meer tot stand te brengen dan het verleden ooit bood.
Ik voorzie naast al die acties, ook nog een aantal groepen die eindelijk gaan beseffen waarom het in feite gaat. Ik zie steeds meer kleine groepen – ik wil niet spreken van communes daar men dit woord verkeerd zou kunnen begrijpen – die in het komende jaar tezamen in een soort van onafhankelijkheid er voor gaan zorgen dat zij kunnen voortbestaan en bovendien vaak nog anderen kunnen helpen. En dit zonder subsidies of steun van anderen. Ik voorzie in het komende jaar inderdaad veel goeds. Maar dat goede zal grotendeels gecamoufleerd worden door het verval in de maatschappijvorm waarvan u mogelijk een tijdlang hebt gedacht dat zij de ideale welvaartsmaatschappij zou kunnen worden.
De dreigingen, het geweld zo hier en daar plus het nodige gerommel van de natuur in 1982 zal de meeste mensen blind maken voor het blijvend goede dat een dergelijk jaar met zich brengt. De mensen kijken altijd naar de buitenkant, naar datgene wat er buiten gebeurt. Zij vergeten maar al te vaak ook te letten op hetgeen er innerlijk overal aan de hand is, ofschoon dit voor verdere ontwikkelingen essentieel is. Geen wonder dat slechts weinige mensen zich in het komende jaar bewust zullen worden van de vele zeer positieve mogelijkheden en ontwikkelingen die reeds dan zich aankondigen.
En nu niet als een soort doekje voor het bloeden, maar als een eerlijke verklaring van overtuiging: ik geloof dat het volgende jaar een aantal actiegroepen – niet alle – toont die zich gaan omvormen tot zijnsgroepen. En dat is heel wat anders dan actie alleen.
Ik geloof dat deze groepen dan inderdaad sterk zullen bijdragen tot het verder ontwaken van de geest van Aquarius in de mensheid. Ik vrees echter dat dergelijke dingen voorlopig nog niet in de krant zullen staan, dat de VARA die nieuwe ontwikkelingen niet uit zal kraaien, dat de TROS zal proberen deze ontwikkelingen vast te ketenen en dat Veronica zelfs zal trachten het besef hiervan met beatmuziek weg te wissen. Vergeef mij, dat ik deze laatste opmerking maakte. Ik zal nu gaan eindigen. Dan hebt u zo dadelijk meer tijd voor een volgend onderwerp.
Wat ik heb gezegd, is zover het de feiten betreft, beslist juist. Uw mening moet u zelf vormen. Maar het lijkt mij onredelijk naar één enkel verschijnsel te kijken en dan uit te roepen: Hier is het begin van de nieuwe tijd. Of hebben de boeren u nooit verteld dat één zwaluw nog geen zomer maakt? Een reeks van vredesdemonstraties betekent dan ook nog niet dat er nu en zeker daardoor, ook maar iets verandert.